Universiteit van Amsterdam

Natuurkunde op de Markt

World Year of Physics (WYP) 2005

Verslag met foto's 'Natuurkunde op de Markt', WYP 2005, Natuurkunde Kermis UvA en VU

Data en plaatsen:
20 mei Amsterdam, WTCW, Eureka Cup
21 mei Haarlem, Winkelcentrum Schalkwijk
29 mei Zaandam, Gedempte Gracht
4 juni Purmerend, Willem Eggert Centrum
10 juni Land van Ooit, Techniektoernooi
11 juni Alkmaar, Waagplein
15 juni Amsterdam NEMO, Science Unlimited
16 juni Amsterdam NEMO, Science Unlimited
17 juni Amsterdam NEMO, Science Unlimited
18 juni Amsterdam NEMO, Science Unlimited
19 juni Amsterdam NEMO, Science Unlimited

Gezamenlijk hebben de Amsterdamse Universiteiten UvA en VU een tournee gemaakt langs diverse Noord-Hollandse steden om ‘verbazingwekkende Natuurkunde’ aan het publiek te tonen en om het publiek op te roepen om de manifestatie Science Unlimited te bezoeken die gehouden werd in NEMO van 15 t/m 19 juni 2005.
De Natuurkunde Kermis (Physics Fair) van de UvA werd aangevuld met bijdragen van de VU. Uit het bestand van experimenten hebben we een keuze gemaakt voor ‘elk wat wils’. Het aanbod was breed opgezet, bedoeld voor jong tot oud, voor leek tot onderlegd in de Natuurkunde.
Deze experimenten hebben allemaal iets bijzonders in zich. Van sommige experimenten is de afloop onverwacht en gaat het tegen het gevoel in, andere experimenten lijken op magie, of worden als een raadsel gepresenteerd, of zijn gewoon leuk of elegant om te zien, of lijken de natuurwetten te schenden. Kenmerkend voor alle experimenten is, dat ze 'transparant' zijn. Het zijn dus geen ingewikkelde black-box-apparaten, maar het gaat om de natuurkundige verschijnselen die zich, een beetje geholpen door menselijk vernuft, op onverwachte wijze kunnen voordoen.

De experimenten stonden opgesteld op een 18 tot 20 meter lange rij marktkramen, waarbij wat grotere experimenten naast de kramen werden neergezet. Het publiek kon de experimenten zien en horen, men kon zelf voelen of zelf doen, en men kon erover vragen.
Heel bewust hebben we locaties opgezocht waar veel publiek zou langs komen en waar wij zouden opvallen. Om de aandacht te vragen voor de Science Unlimited en om uit te leggen waarom we daar stonden, is gebruik gemaakt van een geluidsinstallatie, waaruit ook muziek over het publiek werd uitgestrooid.

We zijn begonnen in Amsterdam om op vrijdag 20 mei de wedstrijden om de Eureka Cup luister bij te zetten. Daar waren 300 scholieren en begeleiders aanwezig, die tussen de wedstrijden door zich vermaakten en zich lieten vermaken met de Natuurkunde Kermis. Dit was een goede warming-up voor de grotere manifestaties die zouden volgen.

Daags daarna, op zaterdag 21 mei stonden we in Haarlem op een binnenplein in het grote Winkelcentrum Schalkwijk. Het publiek daar was enthousiast en zeer divers van aard. Er was vrij veel jeugd, die soms wat over-enthousiast werd. Maar over gebrek aan belangstelling konden we zeker niet klagen.

Op zondag 29 mei stonden in Zaandam op een plein in de open lucht in het winkelgebied van de Gedempte Gracht. Doordat het koopzondag was, en doordat de krant de ‘Natuurkunde op de Markt’ had aangekondigd, was hier het publiek anders van samenstelling en instelling dan in Haarlem. De mensen hadden nu wat meer de tijd waardoor de sfeer heel relaxed was. De winkeliers waren overigens best wel blij met ons, omdat wij wat leven in de brouwerij brachten. Het weer hield zich prima, op een enkel regenspatje na.

De volgende zaterdag, 4 juni, reisden we af naar Purmerend. Daar stonden we weer overdekt, bovenaan rondom de roltrap in het Willem Eggert Centrum. Dat we op de eerste verdieping stonden, leek aanvankelijk een nadeel, maar het bleek een perfect filter te zijn om het juiste type mensen aan te trekken. Ook hier had de krant zijn werk gedaan en lokte de muziek en de omroep de mensen naar ons toe.

Van heel ander kaliber was de activiteit bij het Techniektoernooi in het Land van Ooit op de daarop volgende vrijdag, de 10e juni. Om om 8.00 h ’s ochtends aanwezig te kunnen zijn, moesten de meeste studenten en begeleiders tussen 5.15 h en 5.45 h al in de trein stappen. Dit heeft gelukkig ons enthousiasme niet kunnen beteugelen. Omdat het publiek hier voornamelijk van jong tot zeer jong was, is de keuze van de experimenten aangepast. We stonden deels overdekt en deels in de open lucht. Door het mooie weer had de locatie in de open lucht de meeste aanloop. Maar toen de lucht begon te betrekken en voor een deel vloeibaar werd, konden de overdekte locaties zich verheugen in wat meer belangstelling. Al met al was dit een lange, maar wel geslaagde dag.

Meteen de volgende dag, zaterdag 11 juni, zetten we onze marktkramen op in Alkmaar, op de schitterende locatie het Waagplein. Dezelfde krant als boven, had in zijn Alkmaar-editie onze komst al aangekondigd. Meteen vanaf dat wij daar stonden, dus al tijdens het opbouwen, stroomde het publiek toe en werden we overspoeld met vragen. We moesten de mensen verzoeken om over een half uurtje terug te komen, omdat we nog niet klaar waren.
Vanaf dat moment konden we van ruime belangstelling genieten. Een vast en voor de buitenstaander boeiend item bij dit soort happenings is altijd het experimenteren met vloeibare stikstof. Daar kunnen aardig wat beschaafde proefjes mee gedaan worden. Een echte publiekstrekker bleek de vondst van onze studenten te zijn om stikstof-bommen te maken van vloeibare stikstof in een afgesloten PET-fles (zie foto’s). Eerst ging dat met halve-liter flessen onder water in de gracht. Later waren dat anderhalve-liter flessen onder water en daarna ook boven water. Met oorverdovend lawaai en voelbare dreunen knalden de flessen uit elkaar. Hoewel dit spectaculair was, ging dat een beetje onze stijl te boven. Op de achtergrond van de foto's zijn hier en daar de gevolgen daarvan te zien. Maar het publiek genoot ervan.

Daarna ging de Natuurkunde Kermis met een wederom gewijzigde keuze van experimenten deelnemen aan de Science Unlimited van 15 t/m 19 juni in NEMO, Amsterdam.

Bij al deze manifestaties was de hulp van onze studenten onontbeerlijk en mede door hun enthousiaste bijdrage zijn de sessies in de reeks ‘Natuurkunde op de Markt’ plezierig en succesvol verlopen.

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

Hieronder is met foto’s een indruk weergegeven van de ‘Natuurkunde op de Markt’ op het Waagplein in Alkmaar op 11 juni 2005.