Voorzitter. Het kabinet zit nu anderhalf jaar op zijn handen. Eerst trokken de ministers het land in, daarna kwam er een kleurig boekwerk en toen was het wachten. En dat doen wij eigenlijk nog steeds: wachten, wachten en nog eens wachten.

Wat is er toch aan de hand? Eerst leek de startmotor kapot: het kabinet wilde maar niet op gang komen. Nu rijdt het kabinet, maar het is toch wel met horten en stoten. Als de een meer gas wil geven, gaat de ander op de rem staan en andersom. Een ding is wel duidelijk: het CDA zit aan het stuur; er is geen nieuwe koers. Eigenlijk is het heel knap wat de minister-president voor elkaar heeft gekregen. Hij heeft namelijk de VVD gewoon ingeruild voor de Partij van de Arbeid en gaat op dezelfde weg door. En de Partij van de Arbeid heeft zich in het CDA-pak laten naaien.

De tegenstelling met wat beloofd is, is groot. De Partij van de Arbeid zou de marktwerking in de zorg stoppen. Minister Klink vergroot echter gewoon de marktwerking in de ziekenhuizen en de uitverkoop van de thuiszorg gaat gewoon door. De Partij van de Arbeid zou de verrijking aan de top aanpakken. Minister Bos komt evenwel met wat slappe belastingmaatregelen. Wij zouden stoppen met de JSF; ik heb zelfs een mooi campagnespotje zou zien: dat geld zou naar de verpleeghuizen gaan. Het gebeurt dus niet. Oh ja, er zou een onderzoek komen naar de wijze waarop wij de oorlog in Irak zijn ingerommeld. En, oh ja, eer zou een referendum komen over het Europese Verdrag. Die kwamen er niet. Ook zou er echt iets gedaan worden aan de koopkracht, zeker voor de mensen met de laagste inkomens. Maar nee, deze groep krijgt een extra dreun en mag ook dit jaar weer inleveren.

OK, een belofte is wel waar gemaakt. Helaas: de Bos-belasting op de aanvullende pensioenen gaat door. Ik weet het nog goed, mijnheer Verhagen in de verkiezingscampagne: met Bos ben je de klos. De PvdA heeft het CDA op dit punt het draaien geleerd. Ik denk alleen dat de ouderen in het land daar niet dankbaar voor zijn.

Balkenende I, II, III of IV, wat is eigenlijk het verschil? Ook dit kabinet is niet op weg naar eerlijk delen, niet op weg om Nederland menselijker en socialer te maken.

De verpleegkundige, de thuiszorgwerkster, de politieagent, de onderwijzer, de buurtbewoner, wat hebben zij aan dit kabinet? Er is geen zicht op verbetering, geen wenkend perspectief.

Tientallen jaren neoliberaal beleid heeft de overheid machteloos gemaakt. De verschillen tussen mensen worden niet kleiner maar groter. De publieke sector wordt verwaarloosd. Een politiek van vermarkting en publieke uitverkoop heeft de georganiseerde solidariteit uitgehold en een ieder-voor-zichmentaliteit bevorderd. Eigen verantwoordelijkheid werd "zoek het zelf maar uit". En onderzoeken laten zien dat mensen vinden dat er teveel marktwerking is ingevoerd, in de zorg, bij de energie en bij het openbaar vervoer. Onderzoek laat zien dat gebrek aan solidariteit wordt gezien als een van de grootste problemen van onze samenleving.

Nederland wil nieuwe solidariteit. Dat zeg ik tegen het CDA, de PvdA en de VVD, de partijen die in de jaren negentig het harde neoliberalisme hebben omarmd. Het ik-denken heeft zijn langste tijd gehad.

De toekomst zal in het teken staan van de publieke zaak en de georganiseerde solidariteit. Willen wij het echt eerlijker, menselijker en socialer, hier dichtbij en ver weg? Dan moet het antwoord zijn: nieuwe solidariteit.

Nieuwe solidariteit betekent dat wij de welvaart eerlijker delen. Geld maakt niet gelukkig, maar eerlijk delen wel. Bijzonder cynisch is dat de rijkdom wereldwijd blijft stijgen, maar de armoede niet wordt opgelost. Ongeveer 35% van de rijkdom op aarde is in handen van 1% van de mensen, en ondertussen moeten meer dan 1 mld. mensen rondkomen van minder dan 1 dollar per dag.

Ook dichterbij huis groeit het cynisme, want wie zou dat niet worden, als je als werker in de thuiszorg onder druk wordt gezet om van je €1100 salaris maar effe 20% te moeten inleveren? En dat door een directeur die zelf meer dan twee ton verdient. De SP stelde een aantal jaren geleden de verrijking aan de top in de publieke sector aan de orde, en met succes. Er komt nu een maximum, maar helaas dan weer niet overal.

In de zorg en het openbaar vervoer komt er alleen een code. Bij de energiebedrijven en de zorgverzekeraars komt er niets, terwijl juist daar de salarissen de pan uit rijzen. Bij zorgverzekeraars is 4 ton al normaal, en bij energiebedrijven maar liefst 4 tot 9 ton. Waarom komt niet hier ook een harde grens?

Ook interim-bestuurders blijven buiten schot. Bij de ziekenhuizen rekenen deze managers gemiddeld €30.000 per maand, met uitschieters naar €65.000 per maand! Dat is hetzelfde als het salaris van 25 verpleegkundigen. Waarom doet het kabinet niets aan deze wanverhouding?

Terwijl de salarissen aan de top van het bedrijfsleven vorig jaar met 23% stegen, moest de rest het doen met 2%. Minister Bos maakt mooie sier met zijn symbolische maatregelen, maatregelen die nog geen schim zijn van zijn eerdere grote woorden. Het zal geen effect hebben op de stijgende salarissen aan de top. Dit kabinet wil geen echte wettelijke maatregelen nemen om een einde te maken aan de miljoenen die aan bonussen worden opgestreken. Bij elke buitensporige bonus vanaf nu zullen wij voortaan denken: mede mogelijk gemaakt door minister Bos. En dit terwijl zoveel mensen erop achteruit zijn gegaan. Alles werd duurder, de boodschappen, de energie, de brandstof, de zorg.

Het kabinet haastte zich vorig jaar om te zeggen: ja, volgend jaar wordt het beter. Als een Peijnenburgkoek wordt mensen wat lekkers voorgehouden. Zij kunnen er alleen niet bij, net als dat jongetje in het zwembad en het meisje in dat vliegtuig. Happen naar Peijnenburg.

Deze zomer nog zei minister Bos: Wij hebben de minnen voor de kwetsbare groepen weggewerkt. Niet waar dus. Dit zijn geen koopkrachtplaatjes maar praatjes. En denkt u nu werkelijk dat de mensen dit gaan slikken als zoete koek? U kunt wel denken: als wij de mensen zand in de ogen strooien, zien wij het niet zo scherp meer. Maar zij zien donders goed wat zij overhouden in hun portemonnee. En zij geloven echt niet in uw praatjes. Het zijn juist de ouderen en de laagste inkomens die opnieuw worden gepakt, voor het tweede jaar op rij. Chronisch zieken en gehandicapten zijn nog even extra de klos. Voor hen heeft het kabinet nog wat extra verslechtering in petto, door de aftrek van bijzondere ziektekosten af te schaffen, door nieuwe eigen bijdragen, en door opnieuw te snijden in de langdurige zorg, de AWBZ.

Het kabinet wil een kabinet van houvast zijn, maar dit zijn geen sterkste schouders, zwaarste lasten, dit zijn zieke schouders, zwaarste lasten. Hoe kan het kabinet dit verdedigen?

De ziektekostenpremie is voor mensen een forse kostenpost van ongeveer €1100 en die gaat weer stijgen. Iemand met alleen AOW betaalt evenveel als een miljonair. De SP stelt daarom voor om de premie te verlagen naar €400 en de rest inkomensafhankelijk te maken. Dan gaan de mensen met de laagste en de middeninkomens erop vooruit. Dus ook de groep die er bij het kabinet zo slecht vanaf komt, heeft voordeel bij dit voorstel.

Het kabinet ziet af van de voorgenomen btw-verhoging en dat is goed. De verlaging van de WW-premie moeten wij zien "in de context van loonmatiging". Volgens mij is het gewoon een chantagemiddel om de looneisen te matigen en dat vind ik ongepast. De inflatie loopt op, de winsten van de bedrijven stijgen en de top weigert om de eigen salarissen te matigen. Dan is het volkomen terecht als de vakbonden een groter deel van de welvaart opeisen.

Aan de pomp stijgen de prijzen en tegelijk gaan de winstcijfers van oliemaatschappijen door het plafond. Het laatste record van Shell was een winst van 8 mld. over drie maanden. Dit terwijl de kale brandstofprijs hoger is dan in de ons omliggende landen, met gemiddeld €0,10 per liter. In België maakt de regering maximumprijsafspraken. Ik vraag mij eigenlijk af: waarom doet Nederland dat niet, bijvoorbeeld als maximumprijs het gemiddelde van de ons omliggende landen? Met de stijgende olieprijzen maken Shell en Esso enorme winsten, ook met het oppompen van het Nederlandse gas. Gas dat van ons allemaal is. Ik wil weten om hoeveel geld het hierbij gaat en of het kabinet bereid is om de afspraken met de oliemaatschappijen aan te passen. Onze bodemschatten moeten ten goede komen aan de bevolking, niet aan multinationals.

Terwijl de winsten stijgen, is het tarief voor de winstbelasting de afgelopen tien jaar maar liefst 10% verlaagd. Je zou op zijn minst de allerlaatste verlaging kunnen terugdraaien. Dit levert toch maar even 2 mld. op. Het lijkt erop dat multinationals eigenlijk veel te weinig belasting betalen over de winsten die zij maken. De schatting is dat de twintig grootste bedrijven nog 5% winstbelasting betalen. Onderzoekers zeggen dat Nederland een paradijs is voor multinationals. Is het kabinet bereid om te eisen dat er openheid komt over hoeveel winstbelasting deze multinationals eigenlijk betalen in Nederland? Is het tevens bereid om maatregelen te nemen?

De verslechtering van het ontslagrecht lijkt nu eindelijk van de baan: proficiat! Wat helaas nog ontbreekt, zijn goede voorstellen om mensen die graag willen werken, aan het werk te helpen, bijvoorbeeld de mensen met een arbeidshandicap. Ik neem aan dat de mededeling dat de overheid ernaar streeft om 150 jonggehandicapten in dienst te nemen, een typefout is. Langer en meer werken is volgens dit kabinet de oplossing voor alles; voor de vergrijzing en voor de concurrentiepositie. Voor veel mensen bestaat echter de dreiging dat zij niet alleen langer, maar ook goedkoper moeten werken. Er komen meer laagbetaalde banen: in de schoonmaak, in de supermarkten, in de horeca, in de callcenters, in de postbezorging en helaas in toenemende mate ook in de thuiszorg. Je werkt hard en toch kun je niet meer rondkomen. De "bulkarbeider" is in opmars. Verscheidene banen per persoon is niet langer zeldzaam. Deze ontwikkeling is niet alleen asociaal, maar remt ook de innovatie. Dit is dus niet "slimmer werken".

Wij staan ook steeds meer concurrentie op arbeidsvoorwaarden toe met werknemers uit landen waar men nog veel minder verdient, bijvoorbeeld de Polen die hier komen werken. Natuurlijk, ook wij begrijpen hun vlucht naar een beter inkomen, maar je kunt de sociale gevolgen van arbeidsmigratie niet negeren: ontwrichte gezinnen, kinderen die in tehuizen terechtkomen omdat vader en moeder ver weg moeten werken, onvoldoende goed personeel dat in hun eigen land overblijft, en uitbuiting van deze mensen in Nederland. Ik noem ook de gevolgen voor de wijken, waar zij soms met z'n tienen in een huis wonen. Niet voor niets luidden wethouder van Rotterdam, en Haag en andere steden en dorpen onlangs de noodklok.

Wij hebben kritiek op deze internationale uitbuiting. Dit komt ons ten onrechte nogal eens op het verwijt te staan dat wij een gebrek aan internationale solidariteit zouden hebben, maar het is juist omgekeerd. Juist wie het goedkeurt dat werknemers tegen elkaar worden uitgespeeld, wie toestaat dat in andere landen de arbeidsmarkt en gezinnen worden ontwricht, is niet geïnteresseerd in de gevolgen in die landen en in ons land. Het zijn juist de liberale voorstanders - ik zie dat u al in de startblokken staat, mijnheer Pechtold… - van deze loonwedloop die het aan internationale solidariteit ontbreekt.

Ik had zo gehoopt dat u het niet zou doen, maar u doet het toch.

Hamer, ik heb net al geantwoord over de landen van uw eerste punt. Soms zijn er drukmiddelen nodig om te zorgen dat er in een land echt iets gebeurt aan corruptiebestrijding en mensenrechten. Dat weet u ook. Dat is een compleet andere discussie dan die welke net werd gevoerd over de concurrentie van arbeidskrachten.

U haalt er een ander punt bij. Getuigt het van internationale solidariteit om wel of niet voor een vredesmissie te zijn? Ik vind die vraag nogal oneigenlijk. Wij hebben nogal wat vredesmissies gesteund hier in de Kamer: naar Congo, naar het zuiden van Soedan, naar Kosovo. Ik kan er nog wel vijf opnoemen. Wij maken elke keer een afweging van wat wij denken dat op dat moment het beste is om te doen: een dergelijke missie steunen, of niet. U zegt tegen mij dat het feit dat wij de missie in Afghanistan en in Irak niet steunen, niet getuigt van internationale solidariteit. U ziet niet onder ogen dat de aanwezigheid van Nederlandse en andere militairen in Afghanistan de onveiligheid aldaar alleen maar doet toenemen. Je levert dus met die missie geen bijdrage aan de ontwikkeling van dat land. Je levert geen bijdrage aan de internationale solidariteit. Je bent daar eerder een onderdeel geworden van het probleem dan van een oplossing. Dat wij een andere afweging maken dan u en dat wij een andere opvatting hebben dan u, maakt niet dat wij niet zijn voor internationale solidariteit. Ik zou die vraag net zo goed kunnen omdraaien, maar dat zal ik niet doen.

Voorzitter. Ik had het over internationale solidariteit die keihard nodig is om de armoede de wereld uit te helpen, om arme landen de kans te geven om zich te ontwikkelen en om internationale conflicten te voorkomen. Internationale solidariteit is nog meer nodig geworden door de voedselcrises en de klimaatverandering. De laatste onderhandelingen van de Wereldhandelsorganisatie waren wederom bijzonder teleurstellend. De globalisering heeft ons natuurlijk veel goeds gebracht. Wij hebben meer contact, wij leren elkaar meer kennen in de wereld. De lotsverbondenheid tussen mensen is toegenomen, maar als wij willen dat globalisering leidt tot eerlijker delen en tot meer welvaart voor iedereen, dan is er echt een ander recept nodig.

Het beleid van de Wereldbank, het IMF en de Wereldhandelsorganisatie is vooral gericht op het in sneltreinvaart privatiseren en liberaliseren van publieke diensten in ontwikkelingslanden. Dit maakt het voor deze landen onmogelijk om armoede te bestrijden. Voor het vrijhandelsbeleid moeten strategische voedselvoorraden worden afgebouwd! Ontwikkelingslanden mochten hun markten niet langer beschermen en werden daardoor overspoeld met gesubsidieerde producten uit het Westen. Willen wij de honger uitbannen, dan moeten ontwikkelingslanden juist worden gesteund om hun voedselproductie te verhogen. Is het kabinet het ermee eens dat ontwikkelingslanden hun landbouw goed moeten kunnen beschermen? Wat gaat het kabinet extra doen om de globalisering socialer te maken?

De reactie van de Verenigde Staten op het recente conflict in Georgië en het door dit land plaatsen van een raketschild in Polen, het riekt naar het aanwakkeren van een nieuwe Koude Oorlog. Landen die zich misdragen, moeten internationaal op hun gedrag worden aangesproken, maar reacties moeten altijd weer gericht zijn op het voorkomen van conflicten. Hoe gaat het kabinet zich inzetten om de spanning tussen de Europese Unie en Rusland te verminderen in plaats van te vergroten?

Het kabinet houdt graag de schijn op. Uit de berichten zou je een andere indruk krijgen, maar het gaat helemaal niet goed in Afghanistan. De feiten spreken voor zich: de taliban wint aan terrein, elk jaar vallen er meer burgerslachtoffers, er worden steeds meer drugs verbouwd en de onveiligheid neemt toe. Het is niet verantwoord om op dezelfde wijze door te gaan. In plaats van een onderdeel van de oplossing, zijn wij een onderdeel van het probleem geworden.

Waarom weigert het kabinet dit te erkennen?

Voorzitter. Onze kritiek op de missie in Uruzgan richt zich op de politiek verantwoordelijken voor dit debacle en dat zijn dus niet onze militairen die onder moeilijke omstandigheden in Uruzgan hun uiterste best doen. Ons medeleven gaat uit naar de partners, familie en vrienden van de 17 omgekomen Nederlandse militairen en uiteraard ook naar die van de zwaargewonden.

Over een paar maanden wil de regering een beslissing nemen over de aanschaf van het eerste testvliegtuig van de JSF. Het wordt toch wel steeds duidelijker dat wij hier fors zijn belazerd! Al die jaren is ons voorgehouden dat er geen definitieve keuze is voor de JSF, maar nu blijkt dat Defensie al in 1999 heeft besloten dat de JSF de opvolger moet worden van de F-16. Er is maar één oplossing: alsnog stoppen met dit project!

Mensen geloven in Europese samenwerking. Dat doet de SP ook. Maar mensen zien nu een Europese Unie die zich met veel te veel zaken bemoeit. De Europese grondwet was daar een uitging van, maar het Verdrag van Lissabon is dat ook. Dit kabinet doet net alsof dit verdrag zoveel anders is, maar dat is niet zo en de Ieren hebben dat goed begrepen. Ook in Nederland zou een referendum over dit nieuwe verdrag een nee hebben opgeleverd. Het kabinet heeft bij voorbaat een referendum onmogelijk gemaakt. Een initiatief van de SP werd al voor indiening geboycot! De grote verliezer is de Nederlandse bevolking; zij mag niet meer meepraten! De vraag is nu hoe dit kabinet verder wil. Ik mag toch hopen dat het erkent dat met het Ierse nee het verdrag niet in werking kan treden?

Ook de klimaatproblematiek vraagt om internationale solidariteit. In ons land is de commissie-Veerman met een voorstel gekomen voor een nieuw deltaplan. Dat is goed, het is goed dat vooruit wordt gedacht, maar mijn fractie wil toch wel eerst meer onderzoek voordat een bedrag van 100 mld. als donkere wolk boven het land blijft hangen. Wij weten dat het prijskaartje voor grote infrastructuurprojecten altijd anders uitpakt dan in eerste instantie werd voorgesteld. Een second opinion is daarom op zijn plaats.

Wij moeten niet alleen onze eigen dijken verhogen, maar er ook overheen kijken naar wat wereldwijd de gevolgen zijn van de CO2-uitstoot voor het klimaat en wat onze bijdrage moet zijn om dat te verbeteren. Ik vraag mij echt af waarom dit probleem niet net zo voortvarend wordt aangepakt. Hoe denkt het kabinet het klimaat te helpen met het bouwen van kolencentrales? Meer investeren in duurzame energie dus, dat is nodig, innovatie, energiebesparing. Over een beslissing om kerncentrales te bouwen, moet de Tweede Kamer uiteraard het laatste woord hebben en wat de SP betreft is dat: nu niet!

Voorzitter. Ik ken nog wel een aantal noden in onze samenleving die schreeuwen om een deltaplan. Waarom komt het kabinet niet met een deltaplan voor het onderwijs, een deltaplan voor de schrijnende situaties in verpleeghuizen, een deltaplan voor de crisis in de jeugdzorg, een deltaplan voor het bestrijden van de armoede? Nee, daar modderen wij voort, terwijl de mensen hier het water toch echt allang aan de lippen staat.

Nog steeds loopt Nederland zwaar achter bij de investeringen in het onderwijs. Een kwart van de scholen presteert onder de maat. Aan de werkdruk in het onderwijs wordt te weinig gedaan en het is toch geen luxe één conciërge per school? Ondertussen groeit het particuliere onderwijs. De uitgaven hieraan zijn in tien jaar verdubbeld. Dit schooljaar is de eerste keten van commerciële basisscholen van start gegaan. Voor 12.500 euro per kind per jaar kunnen ouders hun kind naar een privéschool sturen. Dat is natuurlijk alleen weggelegd voor grootverdieners. Daarmee is nu ook in het basisonderwijs de tweedeling een feit. Vaak wordt dan gezegd dat er op die private scholen meer aandacht is voor de leerling en dat dit goed is voor de kinderen die dat nodig hebben. Des te schrijnender zou ik zeggen, want die extra aandacht wordt de andere kinderen op andere scholen dus onthouden.

In 2007 waren er 53.000 schooluitvallers. Het kabinet wil dat in 2012 terugbrengen tot 35.000, maar dat gaat niet lukken zonder extra inzet. Schooluitval wordt voorkomen door de opleiding in vakscholen met praktisch onderwijs. Wij steunen die initiatieven van harte, maar daar moeten dan ook wel genoeg middelen voor beschikbaar zijn. Via de Wet werk en bijstand is er veel geld beschikbaar voor re-integratie, maar de criteria zijn streng. Kwetsbare leerlingen op bijvoorbeeld het mbo, waaronder ook de vakscholen, kunnen geen aanspraak maken op het budget voor de re-integratie. Zij moeten eerst op school zijn uitgevallen om vervolgens ingeschreven te staan als werkloze voordat dat kan, maar dan zijn wij veel jongeren al kwijt en vallen ze tussen de wal en het schip.

Dit wordt voorkomen als deze leerling al op school recht krijgt op begeleiding naar werk via middelen voor de re-integratie. Ik krijg graag een reactie hierop.

Minister Plasterk heeft 10 mln. extra gevonden voor cultuur. Hulde! Maar nu de rest nog. Er is veel onrust over de besluiten van het Fonds voor Podiumkunsten. Een onafhankelijk beoordeling is mooi, maar als daardoor mooie dingen om zeep worden geholpen, deugt er iets niet en moet het echt anders.

De plannen voor de kilometerheffing, of beter gezegd de filebelasting, gaan helaas gewoon door terwijl het openbaar vervoer stilstaat. Noord Nederland krijgt geen snelle verbinding met de Randstad en ook voorstellen om Almere en Amsterdam beter te verbinden, blijven uit. Intussen gaat de prijs van het openbaar vervoer omhoog. Er zijn nog kansen genoeg voor het openbaar vervoer met de Interliner, de snelwegbus, uitbreiding van het nachtnet, korting voor dalurenreizigers en snelle treinen op het spoor, maar er gebeurt veel te weinig.

Het gaat niet goed met de publieke sector. Dat hoor en zie je als je op onderzoek uitgaat. De problemen in het onderwijs en de zorg stapelen zich op. Mensen zijn nummers geworden, de menselijke maat is zoek en de bureaucratie vreet tijd en geld.

Als het goed gaat met de buurt, gaat het meestal ook goed met de bewoners en andersom. Dit stelde Jan Marijnissen tijdens de algemene politieke beschouwingen in 2006. Dit wordt bevestigd tijdens werkbezoeken en in gesprekken met werkers in de publieke sector en de buurten. Jarenlang onderzoek van mijn partij heeft ons overtuigd dat dit beter kan. De SP heeft daarom haar ideeën voor de buurt en de publieke sector uitgewerkt in het plan De buurt, de schaal van de toekomst.

De publieke sector moet worden verbeterd en de buurt biedt daarvoor een buitenkans. Wij moeten nieuw leven brengen in de buurt. Een levendige buurt met voldoende voorzieningen waar mensen elkaar kennen en tegenkomen, vergroot de betrokkenheid en vermindert de eenzaamheid. Ook voor integratie is de buurt de sleutel. Laat mensen niet apart maar samenleven, laat kinderen niet apart maar samen naar school gaan. Op die school moeten de directeur en de leerkracht hun leerlingen kennen. De thuiszorgwerkers moeten de tijd hebben voor een praatje. De wijkagent moet weten wat er speelt in de buurt. De kinderen moeten buiten kunnen spelen. De buurtsuper is een ontmoetingsplaats van de buurt.

Om dit te bereiken, moeten wij investeren in goede kleinschalige voorzieningen. Scholen worden nu nog steeds financieel gestimuleerd om te fuseren. Dit kabinet komt dan wel met een plan voor schaalverkleining in het onderwijs, maar intussen gaan de fusies door. Ik verwijs naar het voornemen van twee mbo-scholen die willen fuseren tot een instelling met 21.000 leerlingen. Dat zijn net zo veel leerlingen als er mensen wonen in Oegstgeest en twee keer zo veel als het inwoneraantal van Doesburg, waar ik woon. Dat zijn dan de leerlingen van één school. Ik weet dat Doesburg klein is, maar desalniettemin. Een kleinschaligheidstoeslag moet het mogelijk maken om meer wijkscholen op te richten. Kleinschalige en wijkgebonden scholen kunnen leerlingen meer betrekken bij de buurt.

Wijken lenen zich ook uitstekend voor het organiseren van zorg. In buurtgezondheidscentra kunnen huisartsen samenwerken met de fysiotherapeut, de maatschappelijk werker, de wijkverpleegkundige. Buurtzorgteams van wijkverpleegkundigen en -verzorgenden krijgen de verantwoordelijkheid voor hulp en zorg thuis voor ouderen, chronisch zieken en gehandicapten. Buurtzorg Nederland blijkt een goed alternatief voor de onpersoonlijke stopwatchzorg van de grote thuiszorginstellingen. De Wiekslag in Soest laat zien dat een kleinschalig verpleeghuis in de buurt voor zes mensen veel menselijker, huiselijker en intiemer is.

De buurt is ook een goede schaal voor de arbeidsbemiddeling. Organisaties als UWV en CWI zijn uitgegroeid tot grote bureaucratieën en de geldverslindende commerciële re-integratiebureaus hebben bewezen niet te werken. Gemeentelijke leer- en werkmaatschappijen in de buurt kunnen direct bemiddelen tussen werkzoekenden en werkgevers. Bij bedrijven, scholen en verenigingen in de buurt kunnen werkzoekenden ervaring opdoen en zich nuttig maken.

Wijkagenten moeten de tijd krijgen om op straat aanwezig te zijn en de bewoners goed te leren kennen. De wijkagent moet ook in het buurthuis te vinden zijn. De SP wil veel meer investeren in wijkagenten.

Kinderen brengen leven in de buurt. Zij moeten de ruimte krijgen om te spelen, jongeren moeten plekken hebben waar zij elkaar kunnen ontmoeten. In ouder- en kindcentra kan in de buurt opvoedondersteuning worden gegeven en preventieve zorg en jeugdzorg geregeld worden.

In tegenstelling tot in de plannen van het kabinet en minister Rouvoet kunnen in ons voorstel de bureaus jeugdzorg en veel andere bureaucratie gewoon worden afgeschaft. Dan is het afgelopen met het langs elkaar heen werken en kunnen jeugdzorgers zich gaan bezighouden met kinderen in plaats van met papier.

Het zijn allemaal praktische oplossingen voor praktische problemen, zaken die wij in de buurt kunnen regelen. De overheid kan dat natuurlijk niet opleggen, maar ze moet wel zorgen voor de juiste infrastructuur. Ze moet zorgen voor een buurt met een op de buurt toegesneden kleinschalige publieke sector en goede voorzieningen waar de buurt zelf over kan meebeslissen. En iedereen zal het kunnen zien: de bewoners doen de rest. De buurt als andere hoeksteen van de samenleving.

Hier wordt een tegenstelling gecreëerd die er helemaal niet is. Denkt u nu werkelijk dat ik vind dat die raddraaiers niet aangepakt moeten worden? Denkt u dat werkelijk? Ik vind natuurlijk ook dat wij hier bovenop moeten zitten. Wij moeten optreden door kinderen op te pakken, na te gaan wat er aan de hand is, met ouders te praten en jongeren op te sluiten als ze echt over de schreef gaan.

Het voorbeeld dat u noemt is een vorm van bedreiging; oppakken en vervolgen dus, dat lijkt mij nogal helder. Er is dus geen enkele tegenstelling als het gaat om de aanpak van mensen die over de schreef gaan. Ik weet wel dat u haar graag opzoekt, maar die tegenstelling is er niet. In de buurten waar kinderen opgroeien, moeten wij ervoor zorgen dat wij voorkomen dat er problemen ontstaan. Van deze problemen weet ik niet of die voorkomen hadden kunnen worden; misschien wel, misschien niet. Waar het nu misgaat, moet nu worden opgetreden. Dit moet kei- en keihard, dat ben ik helemaal met u eens, zeker als het ook nog gaat om mensen in een publieke functie die worden bedreigd. Ik denk dat daarover in deze Kamer geen enkel verschil van mening bestaat. Ik houd nu echter een pleidooi om er ook voor te zorgen dat het beter gaat met de samenhang in de buurt en dat mensen weer bij elkaar zijn betrokken. Ik denk dat dit een heel preventieve werking kan hebben voor de toekomst en voor de samenleving in de buurten.

Voorzitter. Ik eindigde zojuist met: de buurt als andere hoeksteen van de samenleving. Wie zich betrokken voelt bij zijn eigen buurt, voelt zich ook meer verantwoordelijk voor zijn medebewoners. Investeringen in de buurt - en dat sluit toch wel aan bij mijn antwoord van zojuist - zijn ook investeringen in een nieuwe publieke moraal.

Het kabinet krijgt volgens recent onderzoek een cijfer tussen 4,3 en 4,9. Normaal gesproken blijf je zitten met zo'n onvoldoende, maar in dit geval toch liever niet, want er is ook een onderzoek waaruit blijkt dat 60% van de mensen hoopt dat het kabinet snel valt en opstapt. Dus met deze onvoldoende: niet zittenblijven, maar wegwezen! Als het gaat om vertrouwen heeft het kabinet een dieptepunt bereikt. Gisteravond was er weer een onderzoek dat aangaf dat maar 25% van de bevolking vertrouwen heeft in dit kabinet. Waarom? Omdat het kabinet zijn beloften niet nakomt. Volgend jaar zou iedereen erop vooruitgaan. Nee dus, het is niet waar. Waarom? Omdat het kabinet na een eerder "nee" van de bevolking tegen de Europese grondwet nu de mening van de bevolking negeert. Waarom? Omdat dit kabinet keuzes maakt die mensen niet willen: bezuinigingen op de bijzondere ziektekosten, op zorg, op de kinderopvang. Eerst maakt dit kabinet mooie sier met goedkope kinderopvang, prachtig, en nu wordt de kinderopvang weer duurder gemaakt en de gastouderopvang eigenlijk gewoon om zeep geholpen.

Ik denk dat het gebrek aan vertrouwen vooral komt doordat het kabinet geen perspectief biedt. Uit hetzelfde onderzoek bleek dat 77% van de mensen vindt dat het kabinet problemen niet daadkrachtig aanpakt. Er komen geen oplossingen voor problemen in de buurten, op de scholen, in de thuiszorg en in de verpleeghuizen; er komt geen perspectief. De fractie van de SP kiest wel voor een nieuw perspectief, een nieuw perspectief van nieuwe solidariteit. Eerlijker delen in plaats van verrijking, menselijke maat in plaats van nummers en papier, niet wegkijken maar omkijken naar elkaar. Een eerlijke, sociale en menselijke samenleving.

Voorzitter. Ik wil geen senioriteit claimen, niet qua dienstjaren en ook niet qua leeftijd. Dit laatste zeg ik in het bijzonder tegen de heer Pechtold. Wel wil ik graag twee dingen vooraf doen. Ik wil de oud-fractievoorzitters Jan Marijnissen en Jacques Tichelaar bedanken voor hun constructieve collegialiteit in het afgelopen jaar en ik wil natuurlijk Mariëtte Hamer, Agnes Kant en Rita Verdonk succes wensen bij hun eerste optreden als fractievoorzitter bij de algemene politieke beschouwingen. Met hun aanwezigheid is er natuurlijk wel sprake van een zekere mate van feminisering van deze beschouwingen, maar ik zal proberen, daarmee geen rekening te houden, zo zeg ik tegen mevrouw Halsema.

De algemene politieke beschouwingen vormen het belangrijkste politieke moment van het jaar. Het is een uitgelezen moment om het over de stand van het land en van de wereld te hebben. Daarom begin ik met een korte schets van de politieke en maatschappelijke situatie en van de uitdagingen die op ons afkomen.

Onze wereld verandert, en dat is fascinerend. De aarde wordt groter en kleiner tegelijkertijd. Groter, omdat grenzen wegvallen en kleiner omdat de effecten van gebeurtenissen voortaan iedereen aangaan, zoals het vroeger was in je dorp of buurt. De wereld is ons dorp geworden. Wij horen nieuws vanaf de andere kant van de aardbol alsof het twintig kilometer verderop is gebeurd.

Een aardbeving in China raakt ons, de ellende in Darfur raakt ons, de wereld is een wereldeconomie geworden. Ook het klimaat is een zaak van alle wereldbewoners. Het is snel gegaan, razendsnel zelfs. De nieuwe eeuw is pas begonnen, maar het is ook echt een nieuwe eeuw. Een uitdaging, maar ook een verantwoordelijkheid. Met alle uitdagingen is mijn grondtoon er een van optimisme en ambitie. Kampioen word je niet op de divan; het vraagt om aanpakken, en dat is ook nodig. De wereldwijde financiële crisis is ernstiger dan menigeen dacht, gezien de laatste berichten daarover. De economische groei staat onder druk, de olie- en voedselprijzen zijn hoog. In het laatste jaar -- en dat is heel bijzonder -- werd zichtbaar dat er sprake is van een versplintering van verantwoordelijkheden en informatie in de internationale economie. Banken blijken niet te weten hoe het zat met de hypotheken in de Verenigde Staten. Het raakt Nederland. Het raakt ons.

Tel daarbij op de groeiende wereldbevolking en de toenemende vraag naar voedsel en grondstoffen. Straks hebben wij twee planeten aarde nodig voor negen miljard aardbewoners. Ook deze ecologische agenda raakt ons. Bovendien zien wij het afgelopen jaar opnieuw het ongelijk van Fukayama: de geschiedenis is weer terug, denk alleen maar aan de crisis in de Kaukasus. Niets "end of history", en ook dit raakt ons. Bij problemen horen echter ook kansen en mogelijkheden. Ik ben optimistisch. De veranderingen creëren echter soms gevoelens van angst en onzekerheid, en dat begrijp ik. Dat vraagt dat wij politici het lef hebben om vooruit te durven kijken en om ambities te tonen voor de toekomst. President Kennedy formuleerde het als volgt: verandering is de wet van het leven; degenen die alleen naar het verleden kijken, zijn er zeker van, de toekomst te missen en gedoemd, het verleden te herhalen.

Het CDA zet in op de kracht van Nederland, want er zijn zo veel kansen. De kracht van Nederland zit bijvoorbeeld in het ontwikkelen van een eco-efficiënte economie. Dat biedt kansen voor onze toekomst. Wij moeten ook wel, vanwege de negen miljard mensen, het klimaat en de politieke situatie in de wereld. Het efficiënt benutten van grondstoffen en energie kan ons land geweldige voordelen bieden ten opzichte van andere landen als China en de Verenigde Staten. Nederland en Europa kunnen leidend worden op dit terrein. Op het terrein van goedkope en flexibele arbeid kunnen wij niet op tegen respectievelijk China en de Verenigde Staten, maar wel als het gaat om efficiënt gebruik van grondstoffen en energie. Wij willen het kabinet dan ook vragen om bij de beoordeling van subsidies op het terrein van innovatie, eco-efficiëntie zwaar te laten meewegen.

De ambities van het kabinet zijn terecht hoog als het gaat om energie en klimaat. Na het formuleren van de plannen volgt altijd de weerbarstige werkelijkheid. Het gebruik van biobrandstoffen ligt bijvoorbeeld ingewikkelder dan ooit gedacht. Daarbij is niet één oplossing de totale oplossing. Daarom kunnen wij ook geen enkele oplossing missen: energiebesparing, wind- en zonne-energie, biobrandstoffen en andere vormen van energie, en -- als het aan ons ligt -- ook kernenergie. Want, zoals de Amerikanen zeggen: "there is no such thing as a silver bullet". Over kernenergie kan ik verder kort zijn en mij beperken tot wat praktische zaken. De enige reële optie voor de bouw van een kerncentrale op middenlange termijn is een tweede centrale bij Borssele. Natuurlijk kan er in deze kabinetsperiode niet gebouwd worden, om de simpele reden dat de vergunningsprocedures al vier tot zes jaar duren. Daarop volgt dan een bouwtijd van vijf tot zes jaar. Mijn enige vraag aan het kabinet is in alle redelijkheid: wat zou het kabinet gaan doen wanneer een vergunningsaanvraag binnenkomt voor de bouw van een centrale? Het beoordelen van een dergelijke aanvraag is de enige rol die de overheid heeft. Ik wil alleen maar weten of het kabinet kan bevestigen dat een dergelijk verzoek conform de wettelijke spelregels in behandeling wordt genomen.

Allereerst heb ik in mijn uitlatingen daarover consequent verwezen naar de desbetreffende afspraak in het regeerakkoord. Dat heb ik later dus niet toegevoegd. Nogmaals, dat heb ik steeds in samenhang naar voren gebracht. Wat uw vraag betreft, is mijn punt dat de ambities terecht zo hoog zijn dat wij geen opties kunnen missen. Wat zie ik gebeuren bij energiebesparing? Ik weet nog in mijn andere functie welke discussie er in de Kamer geweest is over het verhogen van de energieprestatiecoëfficiënten. Ik zie dat de CO2-opslag een fantastische tussenoplossing is. Het duurt echter veel langer dan menigeen dacht. Ik denk aan de terechte discussie over duurzaamheidsaspecten van biomassa. Ik zie dat er tal van opties zijn. Ik noem ook die van windenergie. Als wij overal kanttekeningen bij gaan plaatsen, kunnen wij die ambities niet waar maken. Mijn pleidooi is dus niet "of of", maar "en en en". Het moet dus niet bij mooie woorden blijven; wij moeten reëel zijn en reële activiteiten ontplooien om de terecht hoge doelstellingen te bereiken. Daarbij kan kernenergie in het totaalpakket niet gemist worden.

En u ondergraaft het bereiken van de doelstelling, omdat de doelstellingen die u omarmt naar mijn stellige overtuiging niet kunnen worden gerealiseerd zonder deze optie. Daar hebben wij een verschil van mening over. Ik zeg en, en, en. U twijfelt bij één optie of bent daartegen. Ik denk dat het onverantwoord is om deze optie op lange termijn te laten lopen.

Ik ben bij het rapport van de commissie-Veerman. Ook dat rapport gaat uit van de kracht en de mogelijkheden van Nederland, zeker voor de landbouw en onze boeren. Dat zien wij graag. Het heeft de ambitie om ons land klaar te maken voor de gevolgen van de onvermijdelijke verandering in het klimaat en in het niveau van de zeespiegel. Het signaal van urgentie en de richting van de oplossing hebben onze instemming. Het rapport staat een integrale en vernieuwende aanpak voor. Dat spreekt het CDA aan: nieuwe, innovatieve oplossingen die tot de verbeelding spreken. Het is hier niet de plaats om op allerlei technische mogelijkheden in te gaan. Nu is relevant dat wij de urgentie onderschrijven, dat in deze kabinetsperiode kwartier gemaakt wordt en dat wordt gewerkt aan structuur en financiering voor de lange termijn.

Uit de eerste reactie blijkt dat het kabinet dit rapport serieus neemt en ermee aan de slag gaat. Dat kan rekenen op grote instemming van mijn fractie. Wij verwachten dat er nog in deze kabinetsperiode een Deltawet komt, inclusief voorstellen voor de financiering ervan.

Als wij het over de toekomst hebben, hebben wij het ook over Europa, want onze toekomst ligt in Europa. Toen mijn generatie opgroeide, was dit een vanzelfsprekendheid, want een verenigd Europa betekende nooit meer oorlog. Dat beeld heeft nieuwe impulsen nodig. Wij zijn Europa zo gewoon gaan vinden dat wij het soms bijna als een last ervaren. De voordelen van Europa zijn bijna vanzelfsprekend geworden. En misschien is het politieke debat ook iets te opportunistisch geweest. De zegeningen kwamen van onszelf, de beperkingen van Europa. Zo is het dus niet.

Europa biedt ons juist kansen. Nederland heeft zijn stabiliteit en welvaart voor een groot deel te danken aan Europa, en eigenlijk is het simpel. Wij maken als klein land deel uit van een economisch machtsblok van bijna 500 mln. consumenten en producenten, met 27 landen die in een veranderende, onzekere wereld grote welvaart, vrijheid en democratie kennen. Het biedt ons kansen in goede tijden, maar ook bescherming in slechtere tijden. De EU biedt ons de kans om invloed uit te oefenen op beleid dat allang mondiaal is geworden. Migratie, klimaat, veiligheid, energie en economie zijn niet gebonden aan de grens tussen Vaals en Bellingwolde. Net als vrede, welvaart en een sterke stem in de wereld met opkomende grootmachten als India en China. En ook tussen oude grootmachten Amerika en Rusland zitten wij goed in een verenigd Europa. Een sterk Europa kan een belangrijke rol spelen in de wereldeconomie. Want de crisis op de Kaukasus raakt ons. Het is de kredietcrisis die ons raakt en de concurrentie met China. Daar hebben wij nu de Europese Unie nodig, niet als probleem maar als antwoord. Het antwoord op vluchtelingenstromen, een sterkere economie, onze veiligheid en de hoge energieprijzen. Ook Europa is de kracht van Nederland. Dat kan prima gecombineerd worden met onze eigen culturele identiteit, eigenheid en solidariteit.

Onze economie is sterk geworden door 25 jaar herstelbeleid. De uitgangspositie van ons land is goed, maar wij zien ook wat er op ons afkomt. Een afremmende wereldeconomie, een wereldwijde kredietcrisis en de harde realiteit dat door de hoge olie- en voedselprijzen een aanzienlijk deel van onze welvaart naar andere landen stroomt.

Ondanks dit alles heeft het kabinet ons op koers gehouden. Dat vindt mijn fractie een knappe prestatie. Wij lossen miljarden af op onze staatsschuld. Minister Bos had het gisteren in dit verband over het laagste percentage sinds het begin van de 19de eeuw. De lasten voor burgers en bedrijven worden verlaagd. Dit gaat echter uiteraard niet vanzelf. Immers, dit jaar en het volgende verliezen wij veel welvaart aan andere landen, vooral aan de olielanden. De rekening daarvoor is hoge inflatie. Iemand moet die rekening betalen; de vraag is wie. Het kabinet heeft ervoor gekozen om deze rekening zo min mogelijk bij burgers en bedrijven terecht te laten komen. Wij vinden dat die keuze terecht is gemaakt. Hiervoor was nodig dat extra inkomsten van de Staat werden teruggegeven aan burgers en bedrijven. Dat zorgt ervoor dat wij volgend jaar een minder groot overschot zullen hebben dan het had kunnen zijn. Ik maak daarbij een paar opmerkingen.

Ik ben blij dat de meeste mensen er in koopkracht op vooruitgaan en dat zij, door het afschaffen van de WW-premie, meer overhouden op de loonstrook. De werkende Nederlander gaat er alleen al door deze maatregel €500 op vooruit, en dit bedrag kan oplopen tot zo'n €1500. Wij willen echter niet de illusie wekken dat ieder individu erop vooruit gaat. Wij willen eerlijk zijn. De fiscale regeling voor buitengewone uitgaven loop uit de hand en is onbeheersbaar geworden. Hierin moest worden ingegrepen, en dat doet soms pijn. Ja, die ingreep wordt ook hier en daar zichtbaar in de koopkrachtplaatjes. Hierover komen wij met elkaar in het najaar te spreken, als de buitengewone uitgaven in de Kamer worden behandeld. Wij moeten echter ook beseffen dat er geen garanties kunnen worden gegeven voor de toekomst. Als de wereldeconomie langer dan verwacht in een dip raakt, blijft dit niet zonder gevolgen. Rekeningen moeten worden betaald. Wij moeten die niet doorschuiven naar de toekomst.

Ik kom straks terug op de versterking van de structuur van onze economie, waartoe ook de structuur van de arbeidsmarkt hoort. Ik ga nu concreet in op de vraag van de heer Rutte over de houdbaarheid. Mijns inziens heeft het kabinet een totaalpakket geleverd dat bestaat uit een aantal elementen. Daarbij is een heel evenwichtige keuze gemaakt.

In dit verband wil ik in de eerste plaats opmerken dat alle verhalen die ik links en rechts hoor over het kabinet dat aardgasbaten zou verjubelen, pertinente onzin zijn. Er is nog nooit zo'n strak beleid gevoerd rondom aardgas en de inzet van FES-gelden als het huidige kabinet doet. De periode dat de heer Rutte en ik in het kabinet zaten en elk jaar bij minister Zalm aankwamen met de vraag of wij wat extra geld konden krijgen, is voorgoed voorbij. Er is geen sprake meer van extra FES-ronden; op dit terrein wordt een keurig stabiel beleid gevoerd.

In de tweede plaats vind ik het volstrekt verantwoord om extra inkomsten van het Rijk terug te geven aan burgers en bedrijven. Het kabinet doet wat de heer Rutte vorige jaar heeft gevraagd. Hij heeft toen stampij staan maken over de hardwerkende Nederlander die er op achteruit zou gaan. Nu is ervoor gekozen om de lasten van de inflatie niet bij de burgers en de bedrijven neer te leggen. Dat is mijns inziens een buitengewoon verstandige keuze. Bovendien is er sprake van een majeure aflossing van de staatsschuld. Volgend jaar wordt er weer 4 mld. afgelost. Vier jaar lang laat de begroting een overschot zien. Ik kan hiermee wel door blijven gaan. Dit totaalpakket is mijns inziens buitengewoon solide. Als de situatie in de nabije toekomst tegenvalt, waar ik niet van uit ga, zijn er begrotingsregels waaraan wij ons houden. Al met al is dit een keurig pakket waarmee wij voor de dag kunnen komen. Hiermee kunnen wij iedere burger recht in de ogen kijken, maar ook toekomstige generaties.

Ik heb het over het najaarsoverleg gehad en aangegeven dat werknemers en gezinnen uiteindelijk het beste geholpen zijn met nieuw werk. Dat noemen wij dan die moderne sociale zekerheid. Scholing voor werknemers, zodat zij hun kennis en vaardigheden tijdens hun loopbaan op peil houden en snel weer nieuw werk vinden. Dat moet de hoofdinzet zijn van een modern beleid.

Daarnaast moet ook blijvend gewerkt worden aan verankering van het ondernemend vermogen in ons land. Wij zijn op een aantal terreinen op de goede weg. Kijk naar het innovatiebeleid: 500 mln. extra uit het FES om lopende projecten voort te zetten en af te ronden. Op deze manier toont de overheid zich een betrouwbare partner en dat is goed. Maar met geld alleen komen wij er niet, wij moeten een omgeving creëren waarin innovatie wordt gestimuleerd. Graag een reactie van het kabinet op dit punt.

Vooral voor ondernemers is de dienstverlening door de overheid belangrijk. Een op de toekomst gerichte overheid moet klantvriendelijk zijn en daar schort het nog te vaak aan. Als het gaat om regeldruk en administratieve lasten zijn de resultaten gewoon beneden peil. Ik zie weinig; veel gepraat over cijfertjes, maar weinig merkbare verschillen en ik spreek daar het kabinet als geheel op aan. Iedereen is op dit punt op zijn of haar eigen terrein verantwoordelijk. Het is vooral de gebrekkige dienstverlening door gemeenten en uitvoeringsorganisaties waar bedrijven tegen aanlopen. Wat doet het kabinet nu eigenlijk aan de verbetering samen met gemeenten, Belastingdienst, Arbeidsinspectie, UWV en ga zo maar door? Er ligt nog heel veel op de plank.

Ik lees in de Miljoenennota dat de taakstelling voor administratieve lasten nog moet worden verdeeld onder de ministeries. Hoe kan dat? Het wordt tijd voor een paar majeure voorstellen, waaronder de uitwerking van de eerstedagsmelding. Ik hoor graag van het kabinet welke voorstellen worden gedaan die echt het verschil maken. Graag een reactie.

Wij hebben het gehad over meedoen. Een grote groep Nederlanders noemen wij met een onmogelijke naam de middenklasse. Wij praten natuurlijk over de leraar, de politieagent, de verpleegkundige, maar ook over mensen die in de bouw werken of de bakker om de hoek. Zij vormen de ruggengraat van ons land. Zij zijn de kracht van Nederland, niet alleen economisch, maar ook in sociaal opzicht. Zij runnen de voetbalclub, doen aan mantelzorg en zitten diep in het verenigingsleven. Het samenbindend gedrag van de middenklasse voert terug op de christelijke waarde van naastenliefde, een waarde die gelukkig diep verankerd is in onze samenleving. Waar dit cement ontbreekt, verschraalt de gemeenschap.

Door noeste arbeid dragen zij ook de solidariteit in onze samenleving, maar zij maken zich tegelijkertijd zorgen over de toekomst. Zij zien wat er in de wereld gebeurt, voelen zekerheden verdwijnen, hebben het gevoel dat het met hun kinderen minder zal gaan dan met henzelf, voelen gebrek aan waardering. Oplossingen zijn niet eenvoudig. Zo kent deze vaak intuïtieve vrees voor de toekomst een paradox. Echte oplossingen voor onzekerheden voelen vaak als vergroting van de onzekerheden, bijvoorbeeld als het gaat om Europa of het functioneren van de arbeidsmarkt.

Oplossingen die zekerheden bieden, worden ervaren als een verdere vergroting van die onzekerheden en wij willen deze problemen niet wegredeneren. De enige oplossing is om deze op een geloofwaardige manier te verbinden met perspectief, eerlijke en dus ook onwelgevallige boodschappen brengen en resultaten laten zien. Er wordt veel geklaagd over de overheid en dan is een goed presterende overheid cruciaal. Burgers en ondernemers zijn er niet in geïnteresseerd hoe de dienstverlening van de overheid is geregeld, als die maar is geregeld. Als wij niet opletten, organiseren wij de zaken kapot en verliezen wij de kern uit het oog: plezier in het werken voor de publieke dienst en klanten die tevreden zijn.

Wij moeten ervoor zorgen dat mensen en niet instituties centraal staan en de wens om steeds meer coördinatie te hebben, is begrijpelijk maar niet altijd het antwoord. Soms wordt het proces belangrijker dan de inhoud en dan ontstaat er die bekende afvinkcultuur. Nog meer gedetailleerde voorschriften, controle en verantwoording werken niet. Wat nodig is, is dat de overheid kaders schept, maar ook ruimte biedt voor innovatie. Hier past ook bij dat wij professionals vertrouwen in plaats van wantrouwen. Er zijn duizenden mensen in de publieke sector die zich met hart en ziel inzetten in de zorg, dag en nacht gaan de handen uit de mouwen voor anderen. Dit gebeurt ook in het onderwijs, mensen die hun vak verstaan en die kennis willen overbrengen aan een jongere generatie. Nooit eerder is er zo veel extra geïnvesteerd in leraren. Voor de CDA-fractie is het belangrijk dat de extra waardering voor de leerkrachten niet alleen tot uitdrukking wordt gebracht in meer salaris, maar ook in de mogelijkheden om bij te scholen, om differentiatie aan te brengen in taakpakketten.

Over de kwaliteit van het onderwijs is veelvuldig gesproken. Leerstandaarden moeten een garantie gaan bieden voor wiskunde en Nederlands en de lerarenopleidingen zijn met grote inzet aan de slag gegaan om de kwaliteit van de opleidingen te verbeteren. Zo moeten wij vanuit Den Haag durven loslaten en hen het werk laten doen, anders krijgen wij een samenleving van boekhouders, zowel bij de overheid als bij de mensen zelf, terwijl wij een samenleving willen van ondernemende en initiërende mensen en geen accountants.

Kijken wij naar de vernieuwing van de rijksdienst dan zien wij te weinig. Deze hele exercitie is toch niet alleen bedoeld om over kwantiteit te praten? Minister Ter Horst doet wat zij kan, maar ik spreek ook hier het hele kabinet aan. Wat zijn de aansprekende voorbeelden waaruit blijkt welke stappen er zijn gezet? Waarom is een rechercheur 57% van zijn tijd bezig met het invullen van formuleren voor het OM? Waarom zijn belastingaanslagen volstrekt onleesbaar? Hoe is het mogelijk dat een hele generatie middelbare scholieren niet naar het Rijksmuseum kan doordat het tien jaar gesloten is? Wij moeten dit met elkaar niet accepteren.

Ik wil wel staatssecretaris Bijleveld een compliment maken. Naast het halen van doelstellingen in getallen, houdt zij zich bezig met merkbare verschillen voor de burger. Deze merkbaarheid moet ook voor het midden- en kleinbedrijf gelden. Dit zijn immers de kleine schouders waarop de meeste lasten allemaal tegelijk terechtkomen. Niet alleen percentages, maar lastenvermindering die mensen voelen, dat is waar het ons om gaat.

Uiteindelijk telt wat wij met elkaar presteren, de resultaten die wij laten zien, bijvoorbeeld in de jeugdzorg. Je ziet dat jonge kinderen, jonger dan twaalf jaar, in aanraking komen met de jeugdzorg zonder dat de achtergrond van de ouders bekend is. Met angstwekkende precisie had voorspeld kunnen worden wat er van hen terechtkomt en dat is vaak niet veel goeds. Dit is ontluisterend en onaanvaardbaar. Dan zien wij tientallen goedbedoelde interventieprogramma's voor bijna criminele jongeren. Natuurlijk zijn de ouders de eerstverantwoordelijken, maar "what if ..."?

Ik doen een paar suggesties. Scholen, woningbouwcorporaties en de politie kennen de situatie in de wijken en die van de jongeren in het bijzonder, het beste. Stimuleer hun actieve betrokkenheid.

Een tweede suggestie is dat bepaalde jongeren en gezinsleden al heel vroeg gevolgd worden door een aantal instanties. De Radboud Universiteit heeft een signalerings- en volgsysteem voor jongeren onder twaalf jaar ontwikkeld. Wij zijn hierover zeer te spreken.

Ik wil het kabinet vragen, te kijken naar mogelijkheden om het systeem landelijk uit te rollen en uit te breiden naar jongeren onder de achttien jaar.

Sommigen zullen zeggen dat deze benadering wel heel ver achter de voordeur ingrijpt. Dat wordt dan betutteling genoemd. Ik noem het betrokkenheid, mijnheer Rutte, om jonge kinderen niet aan hun lot over te laten. Er is trouwens toch wat aan de hand met dat woord betutteling. De VVD heeft een betuttelingsindex waarop achttien maatregelen staan die volgens die partij onnodig betuttelend zijn.

Laten wij bij de behandeling van de onderscheiden begrotingen maar eens bespreken wat de invulling kan zijn op de verschillende onderdelen.

Voorzitter. Ik was aangeland bij de infrastructuur. Ik heb al gezegd dat er tot 2020 een omvangrijk investeringsprogramma gereed ligt, gebaseerd op de Nota Mobiliteit: veel meer dan 100 mld. voor investeringen en onderhoud. Het grootste probleem is daarom niet de vraag of er voldoende geld is; het echte probleem was het rond krijgen van projecten, en gelukkig gloort er hoop. Als wij de conclusies van de commissie-Elverding en andere wijzigingen in de wetgeving zien, onder andere de Spoedwet wegverbreding, dan stemmen deze ons tot tevredenheid, want nu kunnen wij daadwerkelijk overgaan tot het besteden van de beschikbare middelen.

Maar ook dan zijn wij er nog niet. Zoals het er nu naar uitziet, halen wij wellicht niet alle doelen van de Nota Mobiliteit; wij willen dat het kabinet maatregelen neemt om die doelen wel te halen. Begrijpen wij goed dat de zogenaamde tweede tranche superdividend Schiphol daarvoor beschikbaar is? Ook na 2020 zijn wij er echter nog niet. Het kabinet heeft onlangs een visie op de Randstad gepubliceerd. Op zichzelf is dit een prima verhaal, maar het valt of staat met een hoogwaardige infrastructuur en die ligt er nu maar ten dele. Vergelijk de Randstad met andere grootstedelijke regio's. Het verschil is steeds het ontbreken van een grootschalig metroachtig systeem; al vaker is het ontbreken hiervan in deze Kamer aan de orde geweest.Ongetwijfeld zijn er ook elders in den lande nog knelpunten. Wij zien twee oplossingen om nu al flinke stappen te kunnen zetten in de aanpak van deze problematiek. Allereerst zouden wij verder vooruit moeten kijken. De horizon van de Nota Mobiliteit zou kunnen worden doorgetrokken naar 2024. Dat vergroot de financiële mogelijkheden en de visie op de toekomst, want 2024 is al over zestien jaar; terugkijkend zouden wij het nu hebben over 1992. In termen van infrastructuur hebben wij het dan over gisteren en over morgen. Graag een reactie van het kabinet op dit voorstel. Bovendien draagt dit bij aan de tweede oplossingsrichting: het benutten van privaat geld uit onze pensioenfondsen. Dit onderwerp staat vaak op de agenda, nu weer door de voorstellen van de commissie-Ruding, maar het komt er steeds niet van. Iedereen lijkt met oud zeer uit het verleden te zitten. Dit, terwijl onze pensioenfondsen wel investeren in de infrastructuur van bijvoorbeeld Zweden en de Verenigde Staten en daar bijdragen aan de welvaart. Op dit punt moet en kan er ook een doorbraak komen. Een van de kernpunten daarbij is dat wispelturigheid van de overheid niet wordt afgewenteld op investeerders; marktrisico hoort bij hen, risico's van politieke veranderingen en beleidsveranderingen horen bij de overheid. Graag een reactie hierop van het kabinet.

Mijn laatste punt over infrastructuur gaat over knelpunten, onder andere in de regio. Er is echter meer nodig dan investeren in infrastructuur. De kwaliteit van onze dijken en onze woonomgeving moet beter, want de eisen worden steeds hoger en kwalitatief goed wonen kost geld. Maar wij zien hier en daar ook knelpunten in de regio, groot leed dat relatief gemakkelijk kan worden opgelost. Ik noem de N18 en de problemen met de verkeersveiligheid in een aantal provincies. Wij hebben al eerde gepleit voor een investeringsagenda op deze terreinen. Daarnaast laat De Nederlandsche Bank weten, dat het kabinet wel erg sober is geweest met de raming van de voeding van het FES. Tegen de achtergrond van de investeringsagenda en de voeding van het FES willen wij bezien wat er de komende jaren nodig en mogelijk is. Graag krijg ik hierop een reactie van het kabinet. Op korte termijn zien wij mogelijkheden om middelen vrij te maken voor deze investeringsagenda, zodat kan worden geïnvesteerd in de knelpunten in de regio. Ruimtelijk-economische plannen dienen een impuls te krijgen, evenals de infrastructuur. Hierbij valt ook te denken aan het voorbereiden van de plannen van de commissie-Veerman. Dit kan op korte termijn een geweldige impuls geven aan investeringen, zeker als ook de provincies hieraan een bijdrage leveren. Ziet het kabinet mogelijkheden om op korte termijn die impuls te geven in het kader van de investeringsagenda waar het kabinet mee komt? Ik overweeg in tweede termijn een motie op dit punt in te dienen.

Ik heb twee punten met betrekking tot het integratiebeleid. Ten eerste is de afgelopen jaren voor het eerst serieus werk gemaakt van een veeleisend integratiebeleid. Het is goed dat het kabinet deze lijn doorzet, maar wij maken ons wel zorgen over de voortgang van het Deltaplan inburgering. Op dit moment zijn er al achterstanden en blijven er te veel plaatsen leeg. Bovendien lopen er gerechtelijke procedures over de vereiste inburgering in het land van herkomst en over de inkomenseis bij gezinsvorming. De CDA-fractie is van mening dat het kabinet moet doorpakken. Het is een absolute noodzaak om de taal te leren en een plek te vinden in de samenleving. De inburgering vormt de opstap naar een baan en het hebben van werk is de primaire voorwaarde om te kunnen integreren. Geen meekomen zonder meedoen.

Mijn tweede punt: de kernwaarden van de democratische rechtstaat zijn voor het CDA geen onderwerp van onderhandeling. Het respecteren van onze rechtstaat is een absolute voorwaarde. Wij vinden het bijvoorbeeld niet acceptabel wanneer een advocaat meent dat hij niet op hoeft te staan voor de rechter. Het gaat om het respect voor onze rechtstaat en onze rechtspraak, en dat is niet onderhandelbaar.

Voorzitter. Ik wil nog iets zeggen over het asielbeleid. Een punt van zorg daarbij is de toegenomen stroom van asielzoekers uit Somalië en Irak. Nadat de afgelopen paar jaar de instroom historisch laag is geweest, is er nu sprake van een toename uit met name deze twee landen. Hoewel de instroom nog steeds veel lager is dan vroeger, is er toch reden voor alertheid. In grote lijnen werkt het beleid gewoon goed. De nieuwe wet, ingevoerd onder Cohen, werkt prima. Tegelijkertijd lijken er nu echter aanwijzingen te zijn dat andere landen om ons heen, bijvoorbeeld Zweden, hun beleid ter zake hebben aangescherpt. Indien dat de reden is dat de toestroom naar Nederland is toegenomen, moeten wij bereid zijn, ons beleid op dat punt aan te scherpen. Wat de CDA-fractie betreft, is de herijking van het categoriale beleid voor Irak een goede stap geweest. Complimenten aan het adres van staatssecretaris Albayrak voor haar snelheid en daadkracht in dezen.

De situatie in Somalië is van een andere orde. Toch wil ik hierover de volgende vraag stellen. Kan de regering aangeven hoe in het licht van het categoriale asielbeleid andere landen omgaan met vluchtelingen uit Somalië?

Nog een punt dat cruciaal is voor ons asielbeleid, is een werkend uitzet- en terugkeerbeleid. Een groot probleem hierbij is dat een aantal landen van herkomst niet meewerkt aan de terugkeer van hun onderdanen. Afghanistan is hiervan een voorbeeld. Dit komt bij mij als redelijk bizar over, vooral gegeven het feit vat het vele werk dat wij als Nederland in Afghanistan doen. Eerder heeft mijn fractie opgeroepen dat niet alleen de staatssecretaris van Justitie, maar ook het hele kabinet zich bij zijn internationale contacten inspant om landen die niet meewerken aan het terugkeerbeleid, hierop aan te spreken. Kan de minister-president bevestigen dat ook de ministers van Buitenlandse Zaken, Defensie, Ontwikkelingssamenwerking, "et cetera" zo zou ik willen zeggen, deze kansen niet onbenut laten?

de voorzitter. Ik wil graag afsluiten met een voor mijn fractie belangrijke kwestie. Waar ik mij in toenemende mate aan stoor, is de grote hoeveelheid geld waarover criminelen kunnen blijven beschikken. Het gaat dan vaak om een paar grote jongens die er met veel geld vandoor gaan. Zij weten immers dat zij na een paar jaar in de gevangenis in hun Maserati's weer naar huis kunnen rijden. Als samenleving kunnen wij dit groeiende probleem van criminele vermogens niet langer tolereren. In Engeland kent men sinds een paar jaar een nieuwe wet, waarbij de hele zaak wordt omgedraaid: als je wordt veroordeeld voor een misdrijf dat verbonden is aan criminele winsten, moet je zelf bewijzen dat het vermogen dat je hebt vergaard, wel legaal gekregen is. Omkeren van de bewijslast, heet dat. Ik zou willen pleiten voor ook zo'n systeem in Nederland. Laat ze dus zelf bewijzen hoe ze aan het geld zijn gekomen. Hierdoor wordt het plukken veel effectiever en treffen wij criminelen daar waar het echt pijn doet: in hun portemonnee. Graag verneem ik hierop de reactie van de regering.

Ik kom tot een afronding. Dit kabinet heeft een prestatie van belang geleverd. Nederland laat zijn kracht zien, ook met deze Miljoenennota. Onze economie is weerbaar gebleken; de werkloosheid is laag en de gevoelens van onveiligheid worden minder. Er komt een deltawet; wij gaan bouwen aan onze dijken. Bovendien zetten wij de stip op de horizon verder dan 2020 en wij blijven fors investeren in de samenleving. Alertheid is geboden, maar ik zie en ik voel ook ambitie. Wij gaan met elkaar aan de slag met en voor Nederland, alsook daarbuiten.

Over ambitie gesproken, ik sluit af met het uiten van respect en waardering voor onze militairen in Uruzgan. Zij werken daar voor vrede en veiligheid; zij werken aan de toekomst van een ander land; zij bouwen echt aan een betere wereld. Dat vervult mij met dankbaarheid, respect en nederigheid.

de voorzitter. Kent u de babywalvis? Als een babywalvis, zo groeit bij Bos en Balkenende de Staat. Gisteren: bam, duizend kilo erbij! Vandaag: bam, duizend kilo erbij! En morgen weer: bam, duizend kilo erbij! De grote vraag van vandaag is: Wouter, waar is ons geld gebleven?

Nederland is geen eiland. Wij worden geconfronteerd met de internationale kredietcrisis, die treft ook Nederland. Wij zien dat het onderlinge vertrouwen van banken weg is en wij zien dat ook burgers minder vertrouwen hebben in het financiële stelsel. Aanvankelijk leken de olieprijzen sterk te stijgen, nu zijn ze alweer aan het dalen. De inflatie is in WestEuropa enorm toegenomen. In de afgelopen 72 uur hebben de ontwikkelingen een enorme versnelling doorgemaakt. Wij hebben het omvallen van Lehman Brothers gezien, een bank in Amerika die al honderdvijftig jaar bestaat. En wij zien op de televisie weer het beeld van medewerkers van bedrijven die naar buiten komen met zo'n kartonnen doos met de bekende mok en foto. Wij weten inmiddels dat het Amerikaanse stelsel van centrale banken een enorme investering - 85 mld. - heeft gedaan om de Amerikaanse verzekeraar AIG overeind te houden. Dit is ongekend, het gaat om de grootste verzekeraar die ooit in problemen is gekomen. En door diezelfde financiële crisis zijn de Amerikaanse beurskoersen behoorlijk aan het dalen, naar het laagste punt in drie jaar. De Europese Commissie verwacht dat de groei in Europa een half procent lager zal uitvallen dan de aanvankelijk geraamde. En de groei van de Duitse economie, die voor Nederland van zeer groot belang is, lijkt in 2009 terug te zullen zakken naar 0,2%.

Tegen deze achtergrond bespreken wij vandaag de plannen van het kabinet voor 2009. Dit kabinet schetst een veel te rooskleurig beeld van de toestand in de wereld. Het gaat maar door met het opzetten van parasolletjes terwijl er aan alle kanten donderwolken aankomen. Wij moeten de conclusie trekken dat het kabinet in de komende jaren geen ruimte meer zal hebben om in te grijpen als de economie verder zou verslechteren; alle ruimte is inmiddels in deze begroting gebruikt. Natuurlijk, verlaging van de WWpremie vindt mijn fractie positief. En de btwmaatregel was sowieso een verschrikkelijk slecht idee, dus als zoiets niet doorgaat, krijgt het kabinet daar natuurlijk geen complimenten voor. Maar goed, wij zijn blij dat deze maatregel is geschrapt.

Maar dan de explosie van de overheidsuitgaven, naar ik meen voor het eerst gebracht door de website GeenStijl, met een stijging van 13%, ruim 25 mld. Dat is vierduizend euro per hardwerkende Nederlander, in twee jaar. Wie krijgt er nu in twee jaar 13% bij? Dagobert Bos steekt ruim 25 mld. in zijn eigen zak, terwijl de hardwerkende Nederlander nauwelijks een plusje krijgt. En dan de lastenverlichting in 2009; die wordt op de pof gefinancierd. Per saldo verzwaart dit kabinet de lasten in deze kabinetsperiode. Bovendien is de Zalmnorm losgelaten. Deze begroting lijkt een beetje op een populaire advertentie voor een breedbeeldtelevisie: koop nu en betaal in 2010.

De Raad van State en het Centraal Planbureau zijn terecht uiterst kritisch over de aanpak van de staatsschuld. En, misschien wel mijn belangrijkste kritiek: dit kabinet wakkert de inflatie aan. De inflatie is al op een zeer hoog niveau vanwege de internationale ontwikkelingen, maar dit kabinet wakkert de inflatie extra aan. Die inflatie is een monster. Dat zit in de bosjes verscholen. Wij moeten proberen het in de bosjes te laten. Wat dit kabinet doet, wat Wouter Bos doet, is in feite dat monster verleiden om uit de bosjes te komen. Dat monster vreet; dat vreet namelijk aan de waarde van pensioenen, dat vreet aan de waarde van spaargeld en dat vreet aan de waarde van koopkracht. Wij zien in Nederland aan de pomp, maar ook bij het boeken van een internationale reis bij het reisbureau en gewoon in de winkel dat de prijzen de afgelopen jaren enorm zijn gestegen.

Dit kabinet richt economische schade aan. De erfenis van het vorige kabinet wordt opgestookt. Wij hadden, toen dit kabinet begon, in Nederland een zeer lage werkloosheid; er waren 250.000 mensen extra van een uitkering naar een baan gegaan. Wij hadden een solide economisch beleid. Wij hadden een echt effectieve aanpak van de staatsschuld en wij hadden beleid, gericht op een lage inflatie.

De VVD wil terug naar dit verstandige beleid. Wij presenteren vandaag de tegenbegroting van de VVD voor 2009. In deze tegenbegroting dammen wij de overheidsuitgaven verder in. Wij verkleinen de staat in deze kabinetsperiode met ruim 17 mld.; dat betekent een verkleining van de staat met 8,5%. Wij steken dat geld in extra aflossing van de staatsschuld, wij steken dat geld in lastenverlichting en wij investeren dat geld gericht in de sectoren die wij van groot belang vinden.

De ontwikkelingssamenwerking zoals u die wilt, is vooral bedoeld om ons in Nederland collectief een goed gevoel te geven. Die heeft steeds minder te maken met de Derde Wereld en steeds meer met het schuldgevoel van u en van vele anderen. Die hulp functioneert niet goed. Wij willen een ontwikkelingssamenwerking die gericht wordt ingezet om mensen echt te ontwikkelen, om ondernemerschap in de Derde Wereld aan te wakkeren en om ervoor te zorgen dat er een middenklasse groeit, waardoor democratie mogelijk wordt. Dat is een fundamenteel andere keuze dan het CDA maakt. U gaat namelijk door met het volledig via het maatschappelijk middenveld uitgeven van gelden voor OS. Daar ben ik tegen. Die ontwikkelingssamenwerking heeft gefaald en daar moeten wij mee stoppen.

Verder klopt uw verhaal niet. U blijft erop hameren dat wij de rekening zouden neerleggen bij mensen met minder geld. Dat is niet waar. Als u kijkt naar wat mij doen, ziet u dat wij maatregelen over de volle breedte nemen om ervoor te zorgen dat de lasten worden teruggegeven. Wij verlagen bijvoorbeeld alle schijven van de inkomstenbelasting, oplopend naar 3%. Dat raakt heel Nederland. Wij nemen verder tal van andere maatregelen. Wij investeren 150 mln. extra in de aftrek voor chronisch zieken, waar het kabinet verleden jaar, onder andere dankzij u, een graai in heeft gedaan om leuke plannetjes mee te financieren.

Daar waren wij tegen. Die maatregel van €150 mln. wordt weer rechtgezet, omdat wij de mensen die zo zwak staan dat zij van die mogelijkheid gebruik moeten maken, niet extra willen pakken. Dat doet u wel. Wij hebben hier een zeer solide, sociale, maar vooral ook liberale agenda neergelegd en zeggen daarmee tegen de mensen in het land: luister, de staat moet zijn grenzen kennen, want anders wordt u betutteld, wordt uw vrijheid afgenomen en kunt u uw leven niet naar eigen inzicht inrichten. (geroffel op de bankjes)

Ik vind dat u het als quizmaster best goed doet!

Voorzitter. Je zult maar Pieter van Geel heten en fractievoorzitter van het CDA zijn. Hij zei zojuist in een interruptie dat hij twee prioriteiten heeft in deze kabinetsperiode, namelijk degelijke overheidsfinanciën en flexibilisering van de arbeidsmarkt. Op beide punten heeft hij zijn target niet gehaald. Hij krijgt geen bonus. Er zijn twee smaken: of het kan het CDA gewoon niet zo veel schelen of het CDA is naar links afgebogen. Het was toch het CDA dat met vier zekerheden de laatste verkiezingen inging. De heer Van Geel zette in op: geen generaal pardon, geen AOW-belasting, gedegen overheidsfinanciën en niet morrelen aan de hypotheekrenteaftrek. Wat is het resultaat anderhalf jaar later? Een bijna onbetaalbaar generaal pardon. Toch de Bos-belasting, de AOW-belasting die ouderen dwingt om nog een keer te betalen en een begroting als een gatenkaas. Resteert alleen de vraag wanneer de hypotheekrenteaftrek volgt. Wanneer is ook die niet meer heilig?

Minister-president. Ook een vraag voor u. U verweet uw huidige vicepremier Bos gedraai. Volgens mij bent u een snelle leerling.

Voorzitter. Ik mis in de Miljoenennota en de Troonrede een visie op de toekomst, bijvoorbeeld op de rol van de staat. Naar mijn overtuiging hangt de huidige maatschappelijke onvrede in ons land nauw samen met het feit dat de rol van de staat en de rol van de overheid zo zijn uitgedijd. Wij hebben een overheid in Nederland die te veel belooft en te weinig levert. En wat is dan de reactie? Dan gaan wij nog meer beloven en daardoor ontstaat er nog meer onvrede.

De staat is steeds meer een geluksmachine geworden die ons aller geluk probeert te bevorderen. De staat wil zelfs de garantie geven dat wij geen van allen nog enig risico zouden lopen. Dat kan de staat onmogelijk. En wat vraagt de overheid daarvoor terug? Hoge belastingen. Betutteling. Ja, mijnheer Van Geel, betutteling. Ten slotte vraagt zij ons ook nog eens te accepteren dat wij als burgers worden gewantrouwd. De staat als geluksmachine, bijvoorbeeld het cadeautje van €250voor alle mantelzorgers. Hoe sympathiek ook, het is een ongelooflijk ingewikkelde regeling, waar alle fracties, behalve de VVD-fractie, voor hebben gestemd. De staat wil een geluksmachine zijn en dus kiest men voor gratis schoolboeken. Dat plan is echter wel onuitvoerbaar. Het elektronisch kinddossier, dat alle kinderen moet gaan bijhouden. De ontwikkelingssamenwerking, wij spraken er al over.

En dan die Centra voor Jeugd en Gezin. Dat leek een goed idee, maar inmiddels is het gewoon een extra loket geworden. Ik heb de grootst mogelijke moeite gehad om collega De Krom, die drie kinderen heeft, uit te leggen dat hij echt niet 's morgens zijn kinderen daar kan afleveren in de verwachting dat zij 's avonds gestreken weer thuiskomen. Het spijt mij, Paul.

Ik wil -- en op dat punt botsen de liberalen en de socialisten en zien wij ook echt een tegenstelling in dit debat -- een Staat die krachtig en klein is. Ik zou willen overgaan tot een nieuw contract tussen burgers en overheid. Die Staat moet zich bezighouden met essentiële taken op het gebied van de gezondheidszorg, de aanleg van infrastructuur, zoals wegen en spoor, maar ook defensie en veiligheid. Denk bijvoorbeeld aan de ongelooflijk belangrijke inzet van onze troepen in Afghanistan om de vrede daar te bevorderen.

Die Staat heeft ook nog als taak om zich bezig te houden met het aanzien van Nederland in de wereld. Het is dus terecht dat die Staat zich bijvoorbeeld druk maakt over de Olympische Spelen die wij in 2028 dolgraag naar Nederland willen halen. Ik vraag de premier om een reactie op het voorstel van de VVD om voor dat soort grote sportevenementen een garantiefonds in te stellen, zodat het ook mogelijk is om dat soort evenementen te kunnen organiseren. Daarbij kan de Staat namelijk wel waarde toevoegen. Dat zijn particuliere initiatieven die soms net even die extra steun in de rug nodig hebben van zoiets als een garantiefonds. En laten wij dat dan het Erica Terpstra Garantiefonds noemen.

Dat hebt u verkeerd begrepen. Zeker.

Voorzitter. Wij kiezen dus voor een staat die krachtig en klein is. Dat komt ook tot uiting in onze tegenbegroting. Wij buigen €17 mld. om. Wij steken extra geld in het aflossen van de staatsschuld, omdat wij weten dat wij voor de enorme opgave staan om in de toekomst de vergrijzing goed te kunnen financieren. Wij steken gericht geld in de sectoren die wij van groot belang achten: het onderwijs, defensie en veiligheid. Wij steken €12 mld. in lastenverlichting, het verlagen van de schijven van de inkomstenbelasting, het halveren van de erfenisbelasting en het verlagen van de overdrachtsbelasting. Dat zijn concrete voorstellen om het land terug te geven aan de burger.

Om over te stappen naar een staat die krachtig en klein is, moet je een paar dingen ongelooflijk slim organiseren, in de eerste plaats het onderwijs. Onderwijs is immers nodig om mensen goed beslagen ten ijs te laten komen in de samenleving, aan de poort van de werkgever. Het is nodig om ervoor te zorgen dat die persoon zo goed mogelijk in staat is om het leven te leven. Het interessante is -- en daarmee kom ik terug op de Olympische Spelen -- dat de kinderen van een jaar of vier, vijf, die nu naar school gaan, in 2028, wanneer wij de Olympische Spelen hier in Nederland hopen te hebben, net van school komen, net zijn begonnen met werken of net nog in het hoger onderwijs zitten. Dat is de Olympische generatie, om het zo te zeggen. Ik zou willen dat wij met elkaar de uitdaging aangaan om het onderwijs in de komende jaren zo te versterken dat die generatie het best denkbare onderwijs krijgt. Kennis en kunde overdragen is zeer essentieel, maar voor liberalen eveneens van groot belang is het leren ontwikkelen van een eigen mening. Ik ben er namelijk van overtuigd dat Nederland alleen kan overleven als wij onze creativiteit op het hoogste plan hebben. Dat wil zeggen dat wij moeten stimuleren dat mensen vrij denken. Wij moeten stimuleren dat mensen een beetje tegendraads zijn en wij moeten de waarde van dwarsliggers en andersdenkenden stimuleren, het ontwikkelen van een eigen mening. Dat is een belangrijk onderdeel van het onderwijs.

Voor het hoger onderwijs zijn de ambities groot. Kijkt u eens naar de Aziatische universiteiten die ons nu voorbijstreven. Belangrijk is hier meer samenwerking tussen bedrijfsleven en het hoger onderwijs. Wij moeten zeker niet zomaar ongericht geld pompen in het onderwijs. Daar gaat al 27 mld. naartoe. Wij zullen veel energie moeten steken in het terugdringen van alle regeltjes. Ik geef nu zelf les op een vmbo in de Schilderswijk en ik maak het daar zelf mee: leraren houden van hun vak, maar worden gek van de papierwinkel. Als een kind aangemeld moet worden voor een rugzakje, dan moet er een onvoorstelbare stapel papier worden doorgeworsteld. Leraren hebben last van de werktijdenregistratie en de gratis schoolboeken, mijnheer Van Geel, zijn een bureaucratische moloch geworden. Hebben wij dan niets geleerd van de heer Dijsselbloem en zijn commissie?

Verder ben ik voor het stimuleren van een betere uitwisseling tussen het bedrijfsleven en het onderwijs. Ik zou bijvoorbeeld ten aanzien van de vacatures in het beroepsonderwijs willen dat het makkelijker wordt voor vakmensen om een of twee dagen in de week les te geven in het beroepsonderwijs, op het vmbo of op het mbo. Op die manier zou er ook voor gezorgd kunnen worden dat mensen die een zwaar beroep uitoefenen en met slijtage te maken hebben wellicht in aanloop naar een wat hogere leeftijd hun kennis kunnen overdragen op kinderen. Dat zou een slimme combinatie zijn van de praktijk en de theorie.

Nou, dat vind ik fideel.

Ik sprak over het grote belang van verkleining van de staat. Voor een krachtige kleine staat is uitstekend onderwijs cruciaal. Het is ook van belang dat wij in Nederland aandacht besteden aan een groep aan de onderkant, 10% van de samenleving, die op of rond de armoedegrens leeft. Ik spreek dan over de verheffing van de onderklasse. Het antwoord tot nu toe -- wij hebben daar sinds 1980 veel geld in gestoken -- van de linkse partijen is steeds geweest: hogere uitkeringen. Wij hebben inmiddels in Nederland zo'n 1000 mld. uitgegeven aan armoedebestrijding en nog steeds is de groep mensen aan de onderkant van de samenleving even groot als in 1980.

In deze groep zijn de problemen alleen maar toegenomen. De uitkeringen worden nu van generatie op generatie doorgegeven. Het aantal allochtonen dat slecht integreert in de samenleving in die groep is ook enorm toegenomen. Deze groep is oververtegenwoordigd in alle probleemstatistieken, zoals die met betrekking tot schooluitval, criminaliteit en allerlei andere problemen met jeugd en jongeren. Het is dus een groep waar wij absoluut aandacht aan moeten besteden. Dat moeten wij doen door dingen slimmer te organiseren, maar ook door met elkaar te erkennen dat op het terrein van veiligheid en immigratie het beleid gewoon moet worden aangescherpt. Ik wild dat die groep weer in beweging komt en weer gewoon in deze samenleving een plek kan krijgen.

Wij moeten in de eerste plaats kijken naar het jeugdbeleid. Wij moeten ervoor zorgen dat het jeugdbeleid zo wordt ingericht dat het ook echt de jongere centraal stelt. Op dit moment is de bureaucratie eigenlijk niet meer weg te werken. Die is erg groot geworden en wordt door het kabinet met de Centra voor Jeugd en Gezien alleen maar groter. Ik ben blij dat de PvdA-fractie van mevrouw Hamer ons steunt in het pleidooi dat wij al een paar jaar houden om de regie over het jeugdbeleid in handen te geven van de gemeenten. Ik ben heel blij dat zij dat steunt. Geleidelijk aan ontstaat er misschien een meerderheid voor. De VVD-fractie heeft daar in het afgelopen jaar verschillende keren moties over ingediend. Ik reken dan ook in de toekomst op de steun van mevrouw Hamer op dat punt.

Schooluitval is een groot probleem in de onderklasse. De uitval in die groep is gigantisch. Wij moeten het onderwijs op een veel slimmere manier organiseren in de buurtjes.

Mensen wonen niet in een wijk mevrouw Hamer, zij wonen in een buurt. Zij praten niet over een wijk. Dat is allemaal Haags jargon. Mensen wonen in een buurt.

Ik was onlangs in Amsterdam in de wijk Geuzenveld-Slotermeer -- ja, het is een wijk en binnen die wijk zijn buurtjes -- en daar zag ik de problemen. De jongeren moeten naar school. De scholen liggen allemaal aan de randen van die wijk. Dat werkt dus niet. Die jongeren komen heel vaak uit gezinnen waarin onderwijs heel ver in het verleden heeft plaatsgevonden, waarin de ouders het niet meer op de radar hebben staan. Dus moet je dat organiseren. Mevrouw Kant heeft er gelijk in -- laten wij daarin samen optrekken -- dat wij in staat moeten zijn om bijstandsmiddelen in te zetten om die verkokering te doorbreken. Daar kan Den Haag ook waarde toevoegen, op zo'n belangrijk punt.

Verheffing van de onderklasse heeft ook te maken met het zo veel mogelijk sluiten van de grens voor kansarme immigratie. Die wijken kunnen het simpelweg niet aan om nog meer kansarme immigranten op te vangen. Ik vroeg al aandacht voor het generaal pardon en het feit dat dit niet alleen een aanzuigende werking heeft, maar dat ook de kosten ervan enorm zijn opgelopen. Inmiddels heeft het kabinet besloten om het categoriale beschermingsbeleid voor asielzoekers uit Irak te staken. Wij hebben echter in Nederland inmiddels wel met zeer grote groepen Irakezen te maken. Het zal buitengewoon moeilijk zijn om hen weer uit Nederland weg te krijgen. Wij moeten in Nederland kiezen voor een stevige aanpak van de illegaliteit. In onze rechtsstaat heeft de overheid wat mij betreft altijd het recht om personen die hier zonder vergunning verblijven actief op te sporen en uit te zetten.

Er zijn in Nederlands imams en andere mensen uit de islamitische wereld bezig om een goede integratie moedwillig tegen te werken. Ik vind dat dit strafbaar moet worden gesteld. Er zijn salafistische imams die nu ongestoord door het land trekken met als doel zo veel mogelijk moslims zover te krijgen dat zij zich isoleren en zich afzetten tegen de Nederlandse samenleving. Wij moeten dat tegengaan. Er moet wetgeving komen op dit terrein. Mensen die zich hieraan schuldig maken, moeten kunnen worden opgesloten en desnoods het land kunnen worden uitgezet.

Wij weten dat er op het ogenblik in Denemarken, alsook in andere landen problemen zijn met de Europese wetgeving die tegenhoudt dat die landen hun eigen huwelijks- en overig migratiebeleid voeren. Er zijn uitspraken van het Europese Hof van Justitie in een aantal zaken waaruit blijkt dat die landen dat niet meer mogen doen. Dat kan ook Nederland raken. Daarom vraag ik de regering, in het bijzonder de minister-president, om met kracht en op korte termijn door middel van coalitievorming op Europees niveau ervoor te zorgen dat dit wordt tegengegaan en dat desnoods de Europese verdragen hierop worden aangepast.

Als je praat over de verheffing van de onderklassen, praat je ook over het grote belang van veiligheid en dat het, zoals gebeurd is bij de jaarwisseling van 2007/2008, onbestaanbaar is dat een aantal relschoppers nog steeds niet voor de rechter is verschenen. De minister-president zei op 13 januari van dit jaar dat in de toekomst criminelen snel moeten worden berecht en dat voorbeelden gesteld moeten worden. Ik vraag de regering om nu haast te maken met dat snelrecht, alsook met het lik-op-stuk-beleid. Kijk wat er deze weken weer is gebeurd in Gouda. Ik doel op het feit dat Connexxion een hele buurt/wijk moet ontwijken. Kijk wat er in Amsterdam is gebeurd met een ambulancemedewerker. Dit betekent dat lik-op-stuk-beleid onderdeel moet zijn van het regeringsbeleid.

Ook pleit ik ervoor dat slachtoffers, de samenleving en de Kamer de beloofde afspraak echt uitgevoerd krijgen dat bij vrijlating van zedendelinquenten de desbetreffende burgemeesters en politiemensen op de hoogte worden gesteld van die vrijlating en dat niet kan gebeuren wat nu in de afgelopen weken is gebeurd in Utrecht, alsmede in Roermond, dat de slachtoffertjes geconfronteerd worden met de plegers van deze vreselijke delicten. Ik begrijp dat er al een jaar wordt gesproken met de Vereniging van Nederlandse gemeenten over dit probleem. Daarin moet nu dus echt een doorbraak komen. Ik vraag de minister-president dan ook om een reactie.

Gisteravond was het tv-programma Opgelicht. Daar zagen wij hoe talloze slachtoffers van een meesteroplichter door de overheid in de steek worden gelaten. Waarom heeft de minister van Binnenlandse Zaken het nog steeds niet voor elkaar gekregen dat de aangiften door slachtoffers van fraude in verschillende politieregio's in het land ook daadwerkelijk geautomatiseerd worden, zodat die informatie gekoppeld is en daarmee bij de verschillende politieregio's bekend is? Dit is van groot belang voor de fraudebestrijding en de bestrijding van criminaliteit.

Tot slot als het gaat om veiligheid, wil ik het hebben over de taakstraffen. Als VVD hebben wij het al vaker gezegd: als wij in Nederland taakstraffen blijven opleggen voor ernstige gewelds- en zedenmisdrijven. Als wij een taakstraf aan recidivisten blijven geven en als een niet verrichte taakstraf niet wordt omgezet in gevangenisstraf, wordt zo'n straf, opgelegd door de rechter, een lachertje. Dat stadium hebben wij in Nederland inmiddels bereikt. Daarom vraagt de VVD aan het kabinet om onmiddellijk met een wet te komen die taakstraffen voor harde en voor hardnekkige criminelen onmogelijk maakt. Desnoods zal de VVD op dit terrein zelf met initiatieven komen.

de voorzitter. Ik zei het al: ik mis visie in de Miljoenennota, op de toekomst, op de rol van de Staat, alsook op de toekomst van Nederland als een krachtige economie. De VVD wil een optimistisch en vooruitstrevend Nederland. Daar hoort dus ook een moderne economie bij, een economie gebaseerd op technologische vooruitgang en kennis. Wij moeten weer wereldleider willen zijn op innovatief gebied. Daar ligt ook onze kracht. Innovatie komt tot wasdom, als creativiteit en ondernemersgeest de volle ruimte krijgen. Ook hierbij geldt een pleidooi voor een krachtige, maar kleine staat. De Staat belemmert nu de innovatie met een woud van regels en van subsidies. Schep weer lucht voor de Nederlandse pioniers en geef een duw in de rug waar dat mogelijk is! Kijk naar onze drie technische universiteiten; daar wordt goed werk verricht. Tegelijkertijd hebben zij een concurrentieslag te maken met de rest van Europa. Het is van belang dat uit de technische universiteiten bedrijven voortkomen waar innovaties naar de markt gebracht kunnen worden. Kijk ook naar het rapport van de commissie-Veerman, het rapport dat een uitstekende visie bevat op de toekomst van Nederland en de veiligheid tegen het water. Laten wij als Kamer hierover snel tot besluitvorming komen.

Bij een optimistisch en vooruitstrevend Nederland praten wij ook over ondernemerschap. Een ondernemer beleeft, eerlijk gezegd, bij dit kabinet weinig plezier. Dat is een gemiste kans. Want ondernemers hebben wij in Nederland keihard nodig.

Zij zorgen voor werkgelegenheid. Zij zorgen voor vers bloed voor onze economie. De groter wordende overheid met almaar meer bemoeizuchtige regels en belastingheffingen, zoals de verpakkingsbelasting en de vliegtaks, zit ondernemers danig in de weg. Met de meevaller van dit kabinet, de eenmalige belastingteruggave in 2009, is het een beetje zoals met een Rolex die je gekocht hebt in China. In het begin denk je "dat is een mooi klokje", maar zodra je pols groen gaat uitslaan van het nepmetaal, weet je dat je eigenlijk een beetje bedonderd bent.

De VVD gelooft in een moderne economie, waar slimme mensen zorgen voor schone oplossingen. Dat is heel iets anders dan de groene manie van dit kabinet, dat onder het mom van milieubeleid autootjes pest en vliegen verpest. Dat is niets anders dan gewoon groen graaien, en daar gelooft de VVD niet in.

Nederland moet weer groot durven denken. Niet met de gordijnen dicht en de verwarming een graadje lager hopen op een betere wereld, maar geloven in ons eigen kunnen; geloven in technologie. Noem het praktisch denken, noem het positief denken, ik noem dit groenrechts denken.

Dat betekent ook kiezen voor kernenergie, een veilige en schone energiebron. Heel de wereld maakt er gebruik van en wij importeren kernenergie uit ons omringende landen. Toch bouw het kabinet aan vier nieuwe kolencentrales. Ik vind dat een onbegrijpelijke zet. De VVD vindt dat wij nieuwe kerncentrales moeten bouwen. De geluiden vanuit het CDA, en zelfs inmiddels van mevrouw Kant van de SP hierover, zijn bemoedigend. Nu wil ik heel graag zien of de woorden ook worden omgezet in daden.

Hoe modern de economie ook wordt, er zal gereden en vervoerd moeten worden. Prioriteit één is nu om door al die regeltjes heen te breken. Prioriteit twee is extra investeren in asfalt en in spoor. Vorig jaar is 700 mln. dat geïnvesteerd zou worden in wegen op de plank blijven liggen. De belangrijkste oorzaak is de overdreven regelgeving omtrent de luchtkwaliteit, Natura2000 en de Kaderrichtlijn Water. Minister Eurlings spreekt mooie woorden en ik steun die van harte, over het weghalen van belemmerende regels, maar in de praktijk is daar nog niet veel van te zien.

Andere vertragingen worden veroorzaakt door eindeloos geprocedeer van milieuclubs zoals Milieudefensie, nota bene gesponsord door de staat zelf! De VVD komt met een initiatiefwet om niet-omwonenden, zoals milieuclubs, geen mogelijkheid meer te geven om infrastructurele projecten te frustreren.

de voorzitter. Wij keken de afgelopen maanden met grote spanning naar de verkiezingsstrijd in Amerika. Het is een harde strijd en er staat heel veel op het spel. Alles draait daar om verandering, om change. Al gebruiken wij in Nederland niet graag zulke grote woorden, toch ben ik ervan overtuigd dat ook in ons land de vraag centraal staat of wij nog durven te geloven dat verandering vooruitgang is.

Dat er veel verandert, staat buiten kijf. Laat ik een voorbeeld noemen. Onze moeders bleven meestal thuis om voor de kinderen te zorgen. Nu kiezen vrouwen steeds meer voor het werken in deeltijd. Als je aan onze zonen en dochters vraagt wat zij willen worden, krijg je een dubbel antwoord: dierenarts en moeder of politieagent of profvoetballer en vader. Mannen en vrouwen zorgen samen voor kinderen. Als dat geen vooruitgang is!

Of al die toekomstdromen van onze kinderen en kleinkinderen uitkomen, weten wij nog niet. Dat hangt voor een groot gedeelte van henzelf af. De PvdA wil hun wel de kans geven om die dromen waar te maken; om hun talenten te ontwikkelen, om vooruit te komen in hun werk en om in een veilig land te wonen! Mijnheer Rutte, wat mij betreft geldt dat ideaal voor alle kinderen in de hele wereld, maar op Nederland hebben wij de meeste invloed.

Daarom wil ik het vandaag hebben over hoe wij kunnen werken aan een Nederland van houvast én vooruitgang. Mensen hebben houvast nodig om veranderingen ook als vooruitgang te kunnen zien en zij verwachten van ons houvast en vooruitgang. Houvast zodat zij erop kunnen vertrouwen dat ons land niet bezwijkt onder snelle en internationale ontwikkelingen; zodat zij erop kunnen rekenen dat wij hen niet in de steek laten als zij het niet alleen kunnen redden. Vooruitgang omdat wij het beste onderwijs willen, de beste zorg voor onze ouders én een schone en innovatieve economie die langer dan een generatie meekan. Vooruitgang dus, maar mét de bescherming van onze verworvenheden. De Partij van de Arbeid vindt dat dit kabinet daaraan moet werken voor de toekomst van onze kinderen.

Het kabinet levert daaraan een bijdrage. Vandaag presenteert het kabinet voor de tweede keer een begroting waar Joop den Uyl zich niet voor zou schamen. Geen achteruitgang in koopkracht; en dat in een tijd van een aanzwellende crisis! Dat lukt alleen als de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Ik ben blij dat het kabinet dat doet, dat het staat voor een solide en solidair Nederland en dat het zorgt dat burgers vertrouwen houden in onze economie. Er is ook een noodzaak voor het kabinet om daaraan te werken, want burgers zijn onzeker over de ontwikkelingen om ons heen.

Voorzitter. Ik was gebleven bij de onzekerheid van burgers. Voor het eerst sinds de wederopbouw hebben wij te maken met een generatie mensen die denkt dat hun kinderen of kleinkinderen het minder goed zullen krijgen dan zij het zelf hebben. Als dit beeld niet wordt weggenomen, zullen mensen zich achter hun voordeur terugtrekken. Dan is het straks alleen nog maar Nederland! als Oranje voetbalt of als wij wedstrijden winnen tijdens de Olympische Spelen. Dan wordt Nederland een land van schuttingen en gesloten gordijnen. Ik ben er diep van overtuigd dat zo'n land niet het Nederland is dat onze burgers voor ogen staat. Nederlanders zijn geen zeurpieten. Nederlanders zijn trots op de vooruitgang van de twintigste eeuw, trots op hun solidaire welvaartstaat, trots op de emancipatie die voor miljoenen Nederlanders een bevrijding is geweest. Des te zorgelijker is het dat, nu wij al weer enige jaren met beide benen in de eenentwintigste eeuw staan, zo veel mensen twijfelen aan hun toekomst en aan de overheid.

Die zorgen van mensen zijn -- ik zeg het eerlijk -- niet altijd ongegrond. Voor veel mensen is de snelheid van de verandering niet meer te behappen. Voor veel mensen hebben de veranderingen van de afgelopen jaren inderdaad slecht uitgepakt. Mensen zagen banen verdwijnen. Mensen zien hun energierekening en de benzineprijs stijgen. Tegelijkertijd worden de "happy few" rijk door de handel in bankrisico's van gewone mensen.

Ik zie twee ontwikkelingen die hierop van invloed zijn: de afnemende afstand tussen het dagelijkse leven en de internationale ontwikkelingen en de toenemende afstand tussen overheid en bevolking. In het dagelijkse leven zijn mensen bezig met hun werk, hun gezin en vaak ook met hun ouders die om verzorging vragen, gewoon de dagelijkse vreugden en de dagelijkse sores. In die wereld lopen ze aan tegen bureaucratie, tegen anonieme stemmen bij de Belastingdienst of soms tegen dreigende bezuinigingen, waarvan ze niet precies weten hoe het zit.

Tegelijkertijd vliegt de internationale wereld met steeds grotere snelheid de huiskamer in. Mensen horen over oorlog, over een flexibele arbeidsmarkt, over aantasting van hun pensioenen en over aanbestedingen. Op die wereld is het moeilijk vat krijgen. Veel mensen vragen zich af of de overheid er wel vat op heeft. Daar ligt ook meteen het antwoord op die vraag. Wij kunnen dat namelijk niet zo laten. Wij moeten inderdaad het vertrouwen van burgers in hun toekomst herstellen. Dat is de allerzwaarste taak waar de politiek voor staat. Wij moeten dus die alledaagse wereld verbinden aan de internationale wereld. Wij moeten mensen het vertrouwen geven dat ze in een land leven dat tegen eventuele bedreigen, ook tegen financiële bedreigingen, bestand is. Mensen moeten erop kunnen rekenen dat wij hun zorgen serieus nemen.

Ik geloof in de kracht van de Nederlandse samenleving. Ik geloof in de kracht van het kabinet om daar het maximale uit te halen. Ik zeg er maar bij dat ik óók geloof in de kracht van mijn partij om daaraan een belangrijke bijdrage te leveren.

Mijn verhaal is opgebouwd rond de thema's wijk, wereld en werk. Bij het thema wereld kom ik terug op uw vraag.

Voorzitter. Mijn fractie staat voor de bescherming van de verworvenheden van de 20ste eeuw: sociale zekerheid en emancipatie. Wij gaan voor de kracht en de kansen die de nieuwe ontwikkelingen van de 21ste eeuw ons te bieden hebben. Die kracht zit in binding, zeggenschap van burgers en emancipatie, in de verdere emancipatie van vrouwen, maar ook in de emancipatie van migranten. Wij erkennen problemen en pakken ze aan, maar altijd gericht op een oplossing. Het gaat om de balans tussen uitdagen en beschermen. Het gaat om de balans tussen de noodzakelijke dynamiek en voldoende veiligheid. Voor die balans is de sociaaldemocratie uitgevonden. Daarom zitten wij in dit kabinet. Wij staan voor dat houvast. Wij staan voor die vooruitgang, op het werk, in de wijk en in de wereld.

Voorzitter. De rest van mijn betoog verdeel ik over de thema's werk, wijk en wereld. Ondanks het moeilijke economische tij in de rest van de wereld staat de Nederlandse economie er nog altijd goed voor. Dit kabinet beseft volgens mij als geen ander dat wanneer de economische wind tegenzit, extra bezuinigen niet het juiste antwoord zijn.

Het antwoord is wel koopkrachtbehoud en doorgaan met de noodzakelijke investeringen voor de toekomst. Dat noem ik solide. Dat noem ik solidair. Dat geeft houvast. En zie, naast de forse investeringen in de samenleving presenteert minister Bos een overschot van 1,2%. En zie, het beroemde spook van de inflatie wordt beteugeld, door de btw niet te verhogen, door met sociale partners afspraken te maken over gematigde looneisen en door de WW-premie van de werknemers naar nul te brengen. Werk wordt op die manier door dit kabinet aantrekkelijker gemaakt. Werk, zodat het je houvast geeft en structuur in je leven.

Ik neem graag uw aanmoediging op dat u naar mij toekomt, maar ik zou zeggen: kijk dan nog eens even goed naar dat voorstel.

Voorzitter. Werk geeft je leven houvast en structuur. Daarom is het zo goed dat werkgevers en werknemers de discussie over het ontslagrecht hebben afgesloten. Die discussie ging namelijk niet over aan het werk gaan, maar van het werk afkomen. Wij gaan ons dus niet profileren als een land met lage loonkosten, slechte arbeidsomstandigheden en de grootste ontslagflexibiliteit. Nee, als wij houvast en vooruitgang willen bieden, dan moeten wij een economie neerzetten die investeert in kennis, excellente dienstverlening en vooral, mevrouw Kant, in mensen.

Die investering begint natuurlijk met scholing. Het beste middel voor de vooruitgang van onze samenleving is het onderwijs. Dat heeft dit kabinet heel goed begrepen. Ik ben er trots op dat het kabinet de positie van de leraar heeft verbeterd. Het miljard daarvoor, dat vorig jaar nog zo werd betwijfeld, is er gekomen en dat zullen de leraren de komende tijd in hun portemonnee merken.

Daarmee is voor mij het verhaal echter nog lang niet af. Graag wil ik dat de regering nu inspirerend gaat schetsen wat zij verder gaat doen om de kwaliteit van het onderwijs te versterken, zodat wij inderdaad het beste onderwijs voor onze kinderen kunnen krijgen. Dat hoort bij mijn ambitie voor de toekomst. Ik besef heus wel dat wij dat niet eventjes alleen in deze regeerperiode gaan realiseren. Ik wil wel voor de behandeling van de onderwijsbegroting van de regering weten wat hiervoor de mogelijkheden zijn in deze regeerperiode en de periode daarna.

Ik verwacht bij dat antwoord dat het beroepsonderwijs de hoogste prioriteit krijgt, want het beroepsonderwijs is de motor van onze economie, ons middel voor vooruitgang. En inderdaad, ik ben vast niet de eerste die dat zegt. Maar juist in deze onderwijsvorm vallen tot nu toe de meeste kinderen uit; meer dan ooit en meer dan in vergelijkbare landen. Wij kunnen het ons niet permitteren dat straks grote groepen jongeren met twee linkerhanden de kenniseconomie worden in gestuurd. Dat is een recept voor maatschappelijk falen en dat moeten wij dus niet laten gebeuren. Daarom vraag ik het kabinet om met voorstellen te komen.

Mijn fractie verwacht een offensieve aanpak. En ik zeg erbij: dat kan zonder een gigastructuurplan voor het vmbo en het mbo. Die les hebben wij geleerd van het rapport-Dijsselbloem. Wij willen graag concrete voorstellen en ik wil er eigenlijk zelf ook een paar noemen.

Er wordt al getoetst. Op zo goed als alle basisscholen wordt de Citotoets gebruikt als eindtoets. Dat toetsen moet wel zin hebben. U hebt het nu over alle kinderen, maar lang niet alle kinderen hebben een taalachterstand. Ik wil dat ervoor wordt gezorgd dat zodra kinderen van de voorschool naar de basisschool gaan alle kennis die de leerkracht van de eerste groep nodig heeft, aanwezig is. Als u dat verplicht wil noemen, noemen wij dat verplicht.

Ik ben inmiddels bij de jeugdzorg beland. Waar het beroepsonderwijs jongeren vooruitgang brengt, biedt de jeugdzorg hen houvast. Ook in de jeugdzorg zijn de problemen groot. De gevolgen van de uitval in het beroepsonderwijs worden daar namelijk dagelijks gevoeld. Het aantal jongeren dat op de een of andere manier bijzondere zorg nodig heeft, stijgt jaar in, jaar uit met 10 tot 15%. Als wij er hier in de Kamer over spreken, doen wij dat heel vaak in schotten. Wij hebben het apart de Wajong of de WSW. Je ziet dan een soort waterbedeffect ontstaan. Wij gaan dan iets doen in een van de regelingen en vervolgens nemen bijvoorbeeld de problemen in het speciaal onderwijs toe.

De gemeente Amsterdam heeft dit onderzocht onder de naam Operatie Frankenstein. Daaruit bleek het voorkomt dat er tientallen hulpverleners met een gezin bezig zijn, maar dat zij dat van elkaar niet weten. Om die reden heeft mijn fractie om actie gevraagd. Mijn fractie bepleit een doorbraak zodat in elk geval in de vier grote steden de bevoegdheden voor jeugd, justitie, volksgezondheid, welzijn en sport, sociale zaken en onderwijs bij elkaar worden gebracht en de wethouders aldaar de problemen in een keer kunnen aanpakken. Met deze doorbraak moeten bevoegdheden en verantwoordelijkheden worden gebundeld bij het lokale stadsbestuur. Laten wij daar nu eens experimenteel mee beginnen. Laten wij nu die vier grote steden eens alle ruimte en vrijheid geven op het gebied van jeugd, maar ook op het gebied van zaken die bij onderwijs zitten of justitie die met de problematiek van deze kinderen te maken hebben. Laten wij dat bij elkaar leggen en laten wij hen de ruimte geven om het beleid echt zo goed mogelijk op die problemen af te stemmen.

Voorzitter. Met dit rapport van de allerjongste Drees vraag ik het kabinet om in het najaar met werkgevers concrete en controleerbare afspraken te maken over meer werkgelegenheid voor gehandicapten en andere kwetsbare groepen. Een voorbeeld van "Houvast en vooruitgang".

Ik kom toe aan het tweede onderdeel van mijn bijdrage. Miljoenen Nederlanders hebben hun buurt in de afgelopen decennia zien veranderen, niet alleen door de komst van migranten, maar ook door toenemende criminaliteit, hoge schooluitval, gebrek aan sociale contacten en door armoede. De samenstelling van kwetsbare wijken is zeer divers geworden. Daarmee zijn waarden en omgangsvormen niet meer zo vanzelfsprekend als zij ooit waren. Op een elementair niveau moeten wij echter gedeelde waarden afspreken en vasthouden. In de eerste plaats noem ik de normen van onze rechtsstaat, alsook elementaire waarden van onze wijze van samenleven. Ik sta in een heel lange traditie van de emancipatiestrijd. De verworvenheden van de emancipatie zijn wat mij betreft ononderhandelbaar. Dit betekent ook iets voor de omgang met de islam in Nederland. De islam hoort er van nu af aan gewoon bij, met gelijke rechten en gelijke plichten, maar wel steeds binnen de grenzen van de rechtsstaat en met behoud van de verworvenheden van de emancipatie.

Voor de overdracht van onmisbare waarden op nieuwe generaties Nederlanders staan dan natuurlijk in de eerste plaats de ouders. Ouders verdienen daarin steun en houvast. Vandaar dat wij ongelooflijk veel belang hechten aan opvoedingsondersteuning. Achter die ouders staan namelijk de professionals in de wijken en de buurten. Ik noem ze onze "waardedragers", de mensen die namens ons allemaal het werk doen in de wijkcentra, in de scholen, op straat. Ik wil dat wij deze waardedragers waar mogelijk helpen. Ik vind dat de veerkracht van die waardedragers nog veel te vaak wordt onderschat door beleidsmakers en politici. Daarom zeg ik vandaag tegen het hele kabinet, tegen u allemaal, niemand uitgezonderd: schaart u achter het herstel van vertrouwen, schaart u achter de bewoners en hun initiatieven serieus en steun ze in de volle breedte op alle terreinen. De fractie van de Partij van de Arbeid zal in het najaar bij alle begrotingsbehandelingen met alle bewindspersonen hierover spreken. Soms zal het gaan over extra geld, maar vaak gaat het vooral over het afbreken van de Haagse bureaucratie. Altijd gaat het om het te hulp schieten van de mensen die het in de praktijk in de buurten en de wijken moeten doen. Ook op dit punt wil ik het kabinet een handje helpen.

Ik zal drie voorbeelden noemen - al heb ik er meer - die ik hierbij aan de Voorzitter overhandig, zodat straks iedereen dit kan lezen.

Ik zeg de heer Van der Vlies dat ik met hem de noodzaak zie van het op korte termijn vinden van jonge mensen die bij de politie aan de slag gaan. Dat is volgens mij wat de heer Van der Vlies wil.

Ik maak in mijn betoog nu de stap van wijk naar wereld. Juist in de wereld liggen de meeste kansen voor onze vooruitgang, maar ook de meeste bedreigingen voor ons houvast. Nederland heeft altijd een open economie gekend. Daarmee is ons kleine land groot geworden. Onze vooruitgang heeft veel te danken aan de globalisering. Echter, zeker nu de internationale economie in mineur is, worden wij ook geconfronteerd met de kwetsbare kant van deze openheid. Internationale ontwikkelingen hebben steeds vaker rechtstreekse gevolgen voor ons leven van alledag. Dat merken wij aan de energierekening en bij het tankstation. Opnieuw zijn wij met onze neus op het feit gedrukt dat wij afhankelijk zijn van olie. Iedereen ziet hoe dit werkt bij olie, maar bij krediet ligt dat moeilijker. De gevolgen zijn er echter niet minder om. Als wij niet oppassen, brengen de implosie van de Amerikaanse huizenmarkt, de kelderende koersen op de aandelenmarkten en de economische vertraging in het eurogebied ons grote problemen.

Veel van deze problemen worden veroorzaakt door het samenspel van twee ontwikkelingen. Enerzijds leven mensen steeds meer op de pof. Daartoe worden zij onder andere uitgedaagd door de banken. Ik heb zojuist begrepen dat mijnheer Zalm daar nu werkt. Anderzijds verrijkt een kleine groep superkapitalisten zich in extreme mate met de handel in risico's. Deze superkapitalisten zijn gehaaid en gaan voor snelle winst. Met hun flitskapitaal zetten zij bedrijven enorm onder druk. De aandeelhouders spelen daarin een rol. Zij zijn geïnteresseerd in de prijs die het aandeel morgen heeft, maar niet in de situatie van het bedrijf over vijf jaar. Dat blijkt schrijnend bij overnames. Voor de aandeelhouders is het niet de vraag welk bod het beste voor de hele onderneming is, maar welk bod het hoogst is. Het laatste geeft de doorslag. Op die manier wordt een onderneming tot koopwaar. Ondernemingen worden hiervan vaak op de lange termijn niet beter. Het superkapitalisme werkt als een rem op de investeringen. Door investeringen kan het rendement van ondernemingen immers op de korte termijn lager worden dan het zou kunnen zijn. Daarmee worden de bedrijven een gemakkelijke prooi.

De werknemers zijn de sluitpost van dit verhaal. In de jacht naar winst wordt tijd en energie gestoken in reorganisaties, niet in innovaties. Door deze jacht worden werknemers kostenposten in plaats van menselijk kapitaal. De superkapitalist is immers niet bijster geïnteresseerd in vaste banen en rechtsbescherming, terwijl juist dat zaken zijn die mensen persoonlijk raken. Dit zorgt voor onrust en ongemak. Om mensen houvast te geven, moeten wij daarom paal en perk stellen aan deze excessen. Bij DSM heeft men wat dit betreft een goed voorbeeld gegeven. Daar keert men een loyaliteitsdividend uit aan trouwe aandeelhouders. Loyaliteit mag lonen; dat is een mooi uitgangspunt. Daarom wil de fractie van de PvdA dat het kabinet de mogelijkheden onderzoekt om de renteaftrek bij de winstbelasting te beperken.

Om dezelfde reden wil ik dat er meer evenwicht ontstaat in het bestuur van ondernemingen. Hiermee kom ik op zeggenschap, zeg ik tegen de heer Pechtold. Dit kan worden bereikt door versterking van het interne toezicht door de raad van commissarissen en door andere betrokkenen bij de onderneming. Bij het laatste gaat het natuurlijk vooral om de werknemers.

Ik leg er vandaag nog een tweede opdracht bij. Laat het kabinet de ontwikkelingen rond het lenen alsjeblieft goed in de gaten houden. Ik vraag het kabinet om een actueel overzicht van hypotheekproblemen in Nederland op te stellen. Laten wij alsjeblieft voorkomen dat ons overkomt wat nu Amerika overkomt.

Bij grensoverschrijdende onderwerpen liggen bedreigingen en kansen vaak in elkaars verlengde. Neem nu de oprakende energievoorraden en de snelle klimaatverandering. Deze betekenen een grotere kans op overstromingen en veel ergernis over stijgende energieprijzen. Maar je kunt dit ook anders bekijken; ik bekijk dit vooral van de zonnige kant en ik zie hierin juist een kans op vooruitgang. Het klimaatbestendig maken van ons laaggelegen land is de uitdaging van de eeuw en het biedt grote kansen. Nederland kan Europa's grootste windenergiecentrum op zee worden, want wij hebben de beste waterbouwers van de wereld en wij hebben het grootste stuk ondiepe zee voor de deur. Op dit moment speuren grote industrieën naar vestigingsplaatsen, dus ik roep het kabinet op, ervoor te zorgen dat ze hierheen komen. Een tweede voorbeeld. Nederland heeft lege gasvelden en alle kennis die nodig om CO2 op te slaan en zo fossiele energie klimaatneutraal te maken. Nederland heeft ook - een derde voorbeeld - Europa's grootste scheiding tussen zout en zoet water: de Afsluitdijk. Daarmee kan met blue energy evenveel - schone - energie worden opgewekt als met twee kerncentrales. Ik vraag het kabinet vandaag, hoe het tegemoet wil komen aan de toegenomen urgentie van het klimaatprobleem aan de ene kant en die van het energievraagstuk aan de andere kant. Wij verwachten hierbij een extra impuls voor energiebesparing in woningen en bedrijfsgebouwen en nieuwe kansen voor duurzame energie, met de stappen die aanbevolen worden in het rapport van de commissieVeerman.

Er lag een advies van de Raad voor Kunst en Cultuur. Dat advies is teruggestuurd omdat het te veel geld was: 26 mln. Ik heb de begroting zo gelezen dat de minister aan dat advies een stukje tegemoetgekomen is. Ik zeg u vandaag dat ik voorstellen ga doen om wat de minister erbij legt, aan te vullen. Morgen ziet u mijn desbetreffende motie.

Voorzitter. Ik wil mijn betoog niet afronden zonder iets gezegd te hebben over de Nederlandse militairen en ontwikkelingswerkers die elke dag bijdragen aan een veilige wereld. Wij bewonderen onze hedendaagse helden en natuurlijk in het bijzonder de Nederlanders die nu in Afghanistan actief zijn. Des te meer moeten wij stilstaan bij de 17 omgekomen Nederlandse militairen, bij de vele gewonden, bij de duizenden mannen en vrouwen in dienst van onze krijgsmacht en bij de tienduizenden familieleden en vrienden die thuis in spanning zitten te wachten. Ik bewonder de mensen die daar met gevaar voor eigen lijf en leden strijden en vechten voor wat voor ons allemaal het belangrijkste is, namelijk dat wij in de hele wereld in vrijheid kunnen leven.

Ik kom tot een afronding van mijn betoog. Mensen accepteren dat het bestuur van Nederland uiteindelijk maar beperkte mogelijkheden heeft. De grote vraag is of die beperkte mogelijkheden goed genoeg gebruikt worden. Maakt ons kabinet de juiste keuzes?

Aan het begin van mijn betoog heb ik aangegeven dat ik dit beoordeel aan de hand van onze idealen. Ik geloof dat wij de burgers maar op één manier vertrouwen in de toekomst kunnen geven en dat is door het vinden van de juiste balans tussen houvast, beschermen van onze verworvenheden, vooruitgang, geloof in onze kinderen en kleinkinderen en in hun toekomst.

Ik heb het kabinet op vier punten -- aan de hand van mijn thema's wijk, wereld, werk -- gevraagd om aan de volgende opdrachten te werken. Zorg dat het economisch tij in Nederland goed blijft. Zorg dat wij het weten te keren, voor zover de economische crisis uit het buitenland dreigt. Zorg ervoor dat wij zo veel mogelijk mensen aan het werk krijgen en aan het werk houden. Kabinet, zorg ervoor dat wij de tweedeling in de samenleving weten terug te dringen en dat wij het superkapitalisme, wat daar een splijtzwam in is, weten te beteugelen. Verbeter de leefomgeving van de mensen en begin met prioriteit te leggen in de wijken waar het het hardste nodig is.

Wij hebben het veel over geld gehad, maar er is ook veel geld. Het gaat erom dat dat geld op de juiste plek terecht komt. Daarom, niet onbelangrijk, mijn laatste dringende verzoek. Ga de verkokering in de dienstverlening en de publieke sector tegen. Met die aansporing, met die rode draden zult u ons de komende maanden bij elke begroting aantreffen. De missie van mijn fractie in dit huis is, aan te tonen dat die wijze van politiek opereren uiteindelijk meer oplevert dan cynisch commentaar vanaf de bühne. Goed is niet goed genoeg als het beter kan en zeker is niet veilig in de wereld van morgen. Daarom staat de Partij van de Arbeid voor houvast en vooruitgang, want houvast is noodzakelijk om ook echt vooruitgang te kunnen boeken als het gaat om verandering.

de voorzitter. Wij spreken vandaag over de begroting en de Miljoenennota 2009, een flutstuk van het slechtste kabinet ooit. Wij praten vandaag niet alleen over de begroting, wij praten ook over de staat van ons land. Hoe ziet Nederland eruit? Wie daarnaar kijkt, wordt niet vrolijk. Wat ik dit kabinet het meest verwijt, is de schade die het aanricht aan onze samenleving. Nederland is al lang niet meer het Nederland waarin wij zijn opgegroeid. Er is ook niet meer één Nederland, er zijn twee Nederlanden. Het rijk van Balkenende is een koninkrijk van twee Nederlanden. Aan de ene kant onze elite met haar zogenaamde idealen van een multiculturele samenleving, van megahoge belastingen, van de waanzinnige klimaathysterie, van de onstuitbare islamisering, van de Brusselse superstaat en de zinloze ontwikkelingshulp, van de bakken met geld in de bodemloze put die de Antillen heet. Die elite, daar in vak K, vindt alles best, zolang de subsidiestromen maar richting de VPRO, richting Milieudefensie en richting de kunstbobo's gaan. Het zijn de volgelingen van Geert Mak, Evelien Herfkens en Al Gore, het is de linkse grachtengordel en haar kleffe vriendjes.

Al die zogenaamde idealen van dat ene Nederland, van die politieke elite, zijn minderheidsprojecten. Bijna niemand die er nog in gelooft, behalve een steeds kleiner clubje linksen dat aan het belastinggeldinfuus ligt en voor zichzelf een baantje heeft geregeld bij een subsidieslurper; beroepsmoslims, beroepsklimaatfundamentalisten, beroepsbestuurders, beroepslobyisten. Laat ik één voorbeeld geven van iemand die tekenend is voor die politieke elite. Dat is de heer Bert Bakker.

Die kennen we nog. Tot voor kort was hij Kamerlid voor D66. En wat een stoere, politiek correcte geluiden sloeg hij uit! De Partij voor de Vrijheid noemde hij racisten, allemaal tuig. Hij liet het zelfs opschrijven, Bert Bakker, in de krant. Maar ja, dankzij de actie van het Turkse ministerie van religieuze zaken kwam niet hij in de Kamer voor D66 maar mevrouw Koşer Kaya. En nu probeert Bert wat geld bij elkaar te sprokkelen als lobbyist voor een vliegtuigbouwer. En zo kwam hij ook bij de PVV langs: een beet je likken, een beetje slijmen. Nou, voorzitter, wij hebben Bert Bakker medegedeeld dat hij de rambam kan krijgen. Lobbyen best, maar niet bij ons. En toen ineens  en dat is tekenend voor de elite  draaide Bert als een blad aan een boom om, en kijk wat ik nu in de post vind: een heuse excuusbrief van Bert Bakker. Hij schrijft: "Sorry Geert, jullie zijn nu ineens toch geen racisten. Het klopte niet wat ik zei, ik heb er spijt van."

Kijk, voorzitter, zo ken ik onze elite weer. In het openbaar stoere, politiek correcte praatjes, maar als zij een baantje hebben een excuusbriefje sturen. Sommige mensen hebben idealen en staan daarvoor, anderen hebben nog een ruggengraat vol slagroom. Bert Bakker staat symbool voor de elite waar ik het net over had. Hij heeft liever een dikke bankrekening dan dat hij trouw is aan zijn principes.

De heer Dijsselbloem kan bezwaar hebben tot hij een ons weegt, de feiten liegen niet.

Maar goed, voorzitter, er is ook een ander Nederland en dat is mijn Nederland. Het andere Nederland bestaat uit de mensen die de rekening moeten betalen, letterlijk en figuurlijk, het bestaat uit de mensen die beroofd en bedreigd worden, die zuchten onder de overlast van de straatterroristen, die zuchten onder de hoge belastingen en die verlangen naar een beter, een ander en sociaal Nederland. Het zijn de mensen die het thuis allemaal niet cadeau krijgen. Het zijn de mensen die ons land hebben opgebouwd. Het zijn de mensen die nooit hebben geloofd in het linkse project van de multicul of in de klimaatwaanzin of in onze donaties aan de pina-coladamaffia op de Nederlandse Antillen. Het zijn de mensen die hier in de Tweede Kamer -- dat is heel triest -- zelden gehoord worden, die worden weggezet als Tokkies of als xenofoben of als provincialen. Dit kabinet -- en dat is mijn grootste verwijt aan dit kabinet zoals het daar zit in vak K -- legt zich neer bij die twee Nederlanden. Dit kabinet kiest consequent partij voor het Nederland van de elite en niet voor het Nederland van de gewone mensen die de rekening moeten betalen.

Wie zich afvraagt hoe het komt dat Nederlanders steeds cynischer worden over de politiek, moet kijken naar die twee Nederlanden, die moet zich afvragen hoe wij weer één Nederland kunnen krijgen. Nergens zijn de verschillen tussen wat Nederlanders vinden en wat de elite vindt scherper dan bijvoorbeeld op het gebied van de massa-immigratie. Bijna zestig procent van de Nederlanders ziet de islam als de grootste bedreiging van onze identiteit. Ook nog eens bijna zestig procent vindt de massa-immigratie de grootste vergissing sinds de Tweede Wereldoorlog. Maar hier in de Tweede Kamer vindt nog geen zes procent dat.

Voorzitter. Die multiculturele samenleving is ook een heel dure grap. Dankzij een studie van het Centraal Planbureau van een aantal jaren geleden weten wij dat een gemiddeld niet-westers allochtoon gezin de Nederlandse belastingbetaler 230.000 euro kost. Dat is bij elkaar honderd miljard euro in totaal. Zoveel zijn wij kwijt aan het multiculturele project: honderd miljard euro. Denk eens na, wat wij met dat geld hadden kunnen doen. Wij hadden alle ouderen in verpleeghuizen al jaren geleden een eigen kamer kunnen geven, met een persoonlijke verpleegster. Wij hadden bij wijze van spreken allemaal kunnen stoppen met werken op ons vijftigste. Wij hadden iedereen een zeilboot cadeau kunnen doen of wij hadden zomaar voor de lol een ander land erbij kunnen kopen.

Voorzitter. Wij hadden kunnen zwemmen in het geld en in plaats van dat te doen volgen wij de linkse droom om de halve islamitische wereld naar Nederland te halen. Hoe meer stemvee voor de linkse kerk, hoe beter. Ik denk wel eens, in het vliegtuig wordt ze zeker al geleerd: jij stemmen op Wouter Bos, hij jou geven uitkering.

Maar, voorzitter, wie betaalt de rekening, wie betaalt die 100 mld.? Dat zijn de mensen die Nederland hebben opgebouwd, dat zijn de mensen die hard werken, de mensen die keurig sparen, die netjes hun belasting betalen, de gewone Nederlander die het niet cadeau krijgt: Henk en Ingrid betalen voor Mohamed en Fatima!

Bij die 100 mld. die de multiculturele samenleving ons kost, zijn bijvoorbeeld de dure Vogelaarwijken plus de exorbitante kosten van de extra criminaliteit nog niet eens meegerekend. Bijna een derde van alle delicten wordt gepleegd door niet-westerse allochtonen. Als het gaat om diefstal met geweld, scoren onze niet-westerse allochtonen zelfs meer dan 60%. Waarom hoor ik de minister-president daar nooit over?

Wat Nederland nodig heeft, zijn strengere straffen, minimumstraffen. Als je de rechter zijn zin geeft, voert hij het partijprogramma van D66 uit en dat betekent dat verkrachters een taakstraf krijgen en mensen die nog ergere dingen doen, zoals een dubbele moord, een paar strafregels.

Het kabinet weigert iets te doen en daarom komt de PVV binnenkort, voor de begroting van Justitie, met een initiatiefwetsvoorstel voor minimumstraffen. Misdaad moet in dit land veel harder worden aangepakt. Het moet niet meer zijn All you need is love, maar veel vaker Jailhouse rock.

Wij raken ons land kwijt. Wij raken Nederland kwijt. Kwijt aan de massa-immigratie, kwijt aan een instroom die niet meer te controleren valt, kwijt aan een cultuur van achterlijkheid en geweld, kwijt aan het Marokkaanse tuig dat scheldend, spugend en onschuldige mensen in elkaar rammend door het leven gaat, dat de schoolpleinen en straten onveilig maakt, dat de middelvinger opsteekt naar rouwstoeten, ambulancepersoneel bedreigt of mishandelt, homo's in elkaar ramt, vrouwen voor hoer uitscheldt. Zij accepteren maar al te graag onze uitkeringen, onze huizen, onze dokters, maar niet onze normen en waarden. De elite noemt deze Marokkanen die de boel hier verzieken heel romantisch nieuwe Nederlanders.

Ik noem ze liever kolonisten, moslimkolonisten. Zij zijn namelijk niet naar Nederland gekomen om te integreren, maar om de boel over te nemen om ons te onderwerpen. Terwijl Duitsland eerwraakmoordenaars uitzet en Frankrijk boerkadraagsters de Franse nationaliteit weigert, juicht het kabinet de kolonisatie en islamisering van Nederland alleen maar toe.

Na het applaus uit de bankjes van de PvdA-fractie -- dat mag wel in dit huis -- merk ik op dat mevrouw Hamer inderdaad complete onzin spreekt. Zij heeft het inderdaad weer helemaal verkeerd begrepen.

De PVV-fractie maakt onderscheid als het gaat om de vraag wie naar Nederland mag emigreren. Dat zijn niet de mensen uit moslimlanden. Dat is waar. Het kabinet doet dat ook, al gaat het minder ver. Het heeft aparte regels voor mensen die afkomstig zijn uit niet-westerse landen, maar hanteert precies hetzelfde principe. Alleen de groep is iets anders ingevuld.

Als iemand een dubbele nationaliteit heeft en betrokkene een persoon vermoordt, verkracht of een mes in zijn ribben steekt, zeggen wij inderdaad dat hij de Nederlandse nationaliteit kwijt zou moeten raken. Hij zou dan moeten worden uitgezet naar het land van herkomst. Dat is volstrekt gerechtvaardigd. Ik weet zeker dat negen van de tien Nederlanders het met mij eens zijn dat als je in Nederland de boel verziekt en je een andere nationaliteit hebt, je hier niets te zoeken hebt en daar de deur is.

Ik gaf al aan dat het kabinet-Balkenende IV naar ons idee niet ziet wat er gebeurt met de islamisering van ons land, dat het de andere kant op kijkt en die culturele capitulatie min of meer tekent. Op de grens van die twee werelden kiest het kabinet dus niet voor democratie maar voor achterlijkheid.

Dat is iets wat wij niet willen. Je zou denken dat christenen een bondgenoot zijn in de strijd voor het behoud van onze cultuur en dat zij vechten tegen de islamisering omdat zij weten wat het lot van een dhimmi is, een christen in een moslimland. Het is dan ook onbegrijpelijk dat staatssecretaris Huizinga-Heringa heeft gezegd dat zij zich kan voorstellen dat het Suikerfeest in Nederland een nationale feestdag wordt: een christelijke staatssecretaris van de ChristenUnie die zich kan voorstellen dat het Suikerfeest in Nederland een nationale feestdag wordt. Die staatssecretaris liet niet van zich horen toen gelovigen in Gouda -- een stad die snel islamiseert -- bij het uitgaan van de kerk door Marokkanen werden bespuugd en belaagd. De criminaliteit explodeert daar en de sfeer in die stad wordt steeds grimmiger.

Marokkanen staan in Nederland vijf keer vaker in de politiestatistieken. Een Marokkaan zei onlangs tegen een journalist van Elsevier: "Over tien jaar zijn wij hier de baas en dan gooien we die kankerkoningin er ook meteen uit." Dat soort verschrikkelijke, walgelijke teksten mogen wij nooit accepteren, maar zoals altijd blaast de Nederlandse overheid de aftocht. Al sinds zaterdag rijden er geen bussen meer in delen van de wijk Oosterwei, omdat buschauffeurs worden bespuugd, bedreigd en beroofd. Een chauffeur uit Gouda mailde mij vorige week donderdag: "Meneer Wilders, Marokkanen terroriseren ons. Gisteren werd een collega door een Marokkaan tijdens zijn eerste ochtendrit met een mes op zijn keel beroofd, terwijl zijn vriendjes buiten met een auto stonden te wachten. Zij reden er daarna vrolijk vandoor alsof zij naar de bank waren geweest om te pinnen." Het was gewoon een man die het respectabele vak van buschauffeur uitoefende.

Waarom wordt daartegen niet veel strenger opgetreden? Waar zijn de politie en de burgemeester van de PvdA van Gouda? Waarom kan laatstgenoemde alleen maar antwoorden met een extra subsidie voor een Marokkaans inloophuis? Waar zijn de ministers van BZK, Justitie en de minister voor Wonen, Wijken en Integratie? Waarom kijken al die laffe bestuurders de andere kant op? Waarom laten zij Nederlanders in de steek? Dat doen zij immers. Zij laten Nederlanders in de steek! Het zijn niet alleen Gouda en Amsterdam. In heel Nederland neemt het straatterrorisme toe. Het zijn al lang geen incidenten meer. Het is een islamitische intifada.

Ik doe twee concrete voorstellen.

De politie zou wat anders kunnen dan vooral heel veel bonnen uitschrijven voor iedereen. Ik geloof dat het aantal bonnen dat men moet uitschrijven voor bepaalde overtredingen ook weer is verhoogd. Overigens alle respect voor de politie. Zij verzinnen dat niet zelf, maar worden aangespoord door een minister, een gemeenteraad, een korpsbeheerder en weet ik wie allemaal om zich bezig te houden met dingen die zij eigenlijk ook liever niet willen. Als ik met politiemensen spreek, zeggen zij dat zij er ook liever strenger en steviger tegenaan zouden gaan. Zij mogen niet van hun burgemeester of van de minister van BZK die daar zit. Dat is het probleem niet. Wij hebben niet te weinig politie. Nou, misschien hebben wij wel te weinig politie, maar wij hebben vooral een politie die te weinig kan en die te weinig mag. Het is een politie die zich er kapot aan ergert dat zij als zij iemand arresteren langer met de administratie bezig zijn dan dat die persoon in de gevangenis zit, dat die persoon nog eerder over straat loopt dan dat het dossier is afgerond.

Ik heb twee concrete voorstellen. Het eerste gaat over de ordehandhaving. De politie van Gouda en ook die in andere steden is blijkbaar niet meer in staat om het straatterrorisme aan te pakken. De kolonisten steken de politieauto's gewoon in brand. Agenten krijgen te horen: -- ik citeer uit een krant -- "Wij weten waar je kinderen naar school gaan." Het is inmiddels echt niet meer uit te leggen dat wij wel meer dan duizend militairen inzetten om Afghanistan veiliger te maken terwijl Nederland zelf steeds onveiliger wordt.

Ik zou zeggen: als het niet lukt om de politie harder in te zetten op het straatterrorisme, haal dan de militairen terug uit Afghanistan en zet hen in om de steden en dorpen in de provincies van Nederland op te ruimen en schoner te maken. Een veilig Nederland, een veilig Oosterwei, een veilig Rotterdam, een veilig Gouda zijn belangrijker dan een veilig Uruzgan, en in ieder geval ligt daar onze eerste verantwoordelijkheid.

Mijn tweede voorstel is om al dat tuig dat de boel hier verziekt, hard aan te pakken. Genoeg is genoeg. Wij hebben genoeg terreur, minachting en geweld. Eruit met al die straatterroristen! Eruit met al die lui die zich schuldig maken aan eerwraak, of die kleine meisjes besnijden, of zich op nog een andere verschrikkelijke manier misdragen. Eruit! Dat is het voorstel dat wij doen. Ik hoop dat het kabinet hierop positief zal reageren.

De schade van de multiculturele samenleving bedraagt, zoals ik al zei. 100 mld. Maar het kan nog erger. Nederland heeft sinds 1960 -- vanaf dat jaar is het geregistreerd -- ook nog eens meer dan 100 mld., om precies te zijn 104 mld., gegooid in de bodemloze put die ontwikkelingshulp heet. Weer 100 mld.! Ik had net al 100 mld., nu hebben wij weer 100 mld. Wat hadden wij de afgelopen 40 jaar allemaal met dat geld kunnen doen? Ik zou zeggen: investeren in Nederland, en om te beginnen in de zorg.

Er werken veel te weinig mensen in de zorg. Staatssecretaris Bussemaker weet dat, maar ondertussen doet zij alle misstanden in de zorg, de verpleeghuizen en de verzorgingshuizen af als incidenten. De 88-jarige mevrouw Willemse zat vier jaar lang in een aftandse barrel van een rolstoel. De wielen zaten scheef, een rammelend frame, een houten plaat als rugleuning. Zij kreeg er doorligwonden van. Mijnheer Steller, hoogbejaard, wacht al meer dan twee jaar op de zorg die hij nodig heeft. Mevrouw Emons stief vanwege de haast niet in haar bed, maar in een koelcel in het mortuarium van het verpleeghuis. Dat zijn geen incidenten meer in Nederland. Gelukkig is het ook niet zo dat dit in de meerderheid van de gevallen plaatsvindt, maar het zijn méér dan incidenten en dat is onaanvaardbaar. Dit kabinet mag onze ouderen, gehandicapten en ernstig zieken niet in de kou laten staan. Ouderen moeten zelfs nog maar afwachten of zij nog worden gereanimeerd. Wij hebben de discussie hierover tijdens het zomerreces gehoord.

Dit kabinet negeert de problemen. Zijn oplossing bestaat eruit, het probleem anders te noemen. Vergrijzing heet bij het kabinet tegenwoordig "verzilvering". Probleem weg! Maar veel ouderen weten hoe het echt zit. Zij weten dat "verzilvering" niet klopt. Zij weten dat het gaat om verpietering, vereenzaming, vervuiling, vernedering. Gaan wij zo met onze ouderen om? Is dat ons voorland? Is dat wat de veertigers en vijftigers van vandaag te wachten staat als zij straks oud zijn? Er moet veel meer geld naar de zorg. De PVV maakt in haar tegenbegroting alleen voor 2009 1 mld. extra vrij voor de zorg. Daarvan gaat de helft, 500 mln., naar meer salaris voor zorgmedewerkers. Een kwart gaat naar duizenden nieuwe medewerkers in de verpleeg- en verzorgingshuizen en de rest naar de kwaliteit van de zorg. Kortom, meer handen aan het bed, meer salaris, meer materieel en meer scholing voor medewerkers in de zorg. Dat is pas sociaal beleid.

Zoals ik vorig jaar al zei, wil mijn partij op de langere termijn de belastingen met minstens 16 mld. verlagen. Al voor volgend jaar hebben wij een poging gedaan. Het is ons gelukt om ervoor te zorgen dat de burger wat minder kwijt is aan de Belastingdienst. In onze tegenbegroting, die wij in de Kamer hebben laten ronddelen, schrappen wij miljarden op posten als ontwikkelingshulp, de Antillen en het kunstbudget. Die miljarden besteden wij aan belastingverlaging. Meer dan 3 mld. in één jaar tijd -- cumulatief in drie jaar tijd is dat natuurlijk veel meer -- gaat naar de mensen thuis. Postbodes, politieagenten, onderwijzers en vele anderen gaan er in onze plannen honderden euro's netto per jaar op vooruit. Ook mensen met AOW en een klein aanvullend pensioen, die van het kabinet geen enkele koopkrachtverbetering kregen -- er stond een grote 0 in de koopkrachtplaatjes -- gaan er bij ons honderden euro's op vooruit.

Dat is hard nodig, want de lastenverlichting van dit kabinet voor 2009 valt in het niet bij de lastenverzwaring voor dit jaar. Balkenende en Bos zien de overheidsinkomsten, de aardgasbaten enzovoorts groeien, maar zij geven geld uit aan de verkeerde dingen.

Zij geven de burger niet meer dan een stuiver terug. Ondertussen verhoogt het kabinet doodleuk de salarissen voor de ministers. Ik kan het niet vaak genoeg herhalen. De ministerssalarissen worden verhoogd en de mensen krijgen een stuiver.

Ook voor de automobilisten hebben wij goed nieuws. De accijnzen op benzine en diesel worden in onze tegenbegroting met 1 mld. verlaagd. Het gestolen kwartje van Kok gaat meteen terug naar de automobilist, zelfs nog een beetje meer.

Mijn fractie heeft oog voor belastingverlaging en zorg, maar ook voor dieren. Dierenmishandelaars moeten veel fanatieker worden opgespoord en aangepakt. Wij willen ook in Nederland een organisatie als Animal Cops, die veel mensen van de Amerikaanse televisie kennen. Dit is een soort dierenpolitie. Hiervoor hebben wij 20 mln. gereserveerd, waarmee 250 extra agenten de strijd tegen dierenmishandeling kunnen aangaan.

Mijn partij staat voor een beter, sterker en socialer Nederland. Dit Nederland komt op voor onze zwaar bevochten vrijheden en verzet zich tegen ideologieën die niet de onze zijn en nooit de onze mogen worden. Er gloort hoop, niet hier in Den Haag of in dit gebouw. Wel gloort er hoop in veel straten, wijken, dorpen en steden in Nederland. Daar groeit de schreeuw om verandering. Je hoort dit elke dag. De Partij voor de Vrijheid mag worden verketterd door sommigen in dit huis, mag worden beschimpt door de staatsomroep, bespuugd door linkse subsidieslurpers of verguisd door de volgevreten links-liberale grachtengordelelite; zij wordt in toenemende mate gesteund door dat andere Nederland. Dit is niet het Nederland van dit kabinet of het Nederland van deze politieke elite, maar dat andere Nederland, ons Nederland, het Nederland van de gewone mensen, die het niet cadeau krijgen. Zij verlangen niets meer dan het behoud van hun eigen Nederland en van hun vrijheid, hun veiligheid, een redelijk salaris en een betere toekomst voor hun kinderen. Die mensen hebben geen andere stem dan de Partij voor de Vrijheid.

Voorzitter. Van jongeren kun je veel leren. Deze ervaring heb ik bij mijn eigen kinderen, maar had ik ook in de tijd dat ik voor de klas stond. Dat is al weer even geleden. Ik heb veel verdrongen van die tijd, maar herinner mij nog wel dat ik lesgaf over politieke besluitvorming. Een leerling merkte aan het einde van de les op dat politiek eigenlijk alleen maar over problemen gaat. Misschien maakt de heer Rutte dit ook mee als hij voor zijn vmbo-klas staat. Die jongen had wel een beetje gelijk. In de politiek houden wij ons inderdaad met problemen bezig. Daarover praten wij vandaag alweer een aantal uren. Soms maken wij de problemen zelf, maar meestal proberen wij ze op te lossen. Deze problemen spelen dichtbij huis, maar soms ook ver over de grenzen.

Eén veronderstelling maakt ons werk draaglijk: de politiek kan niet alle problemen oplossen. Zij moet dit ook niet willen, want burgers dragen hun eigen verantwoordelijkheid. De samenleving heeft een groot zelfoplossend vermogen. De politiek hoeft vaak alleen maar eerbiedig toe te kijken en hoeft alleen maar de omstandigheden te bevorderen waardoor burgers elkaar kunnen bijstaan. Burgers hebben een eigen verantwoordelijkheid. De overheid moet deze niet willen overnemen. Dit ontslaat de politiek niet van de plicht om te doen wat gedaan moet worden om de eigen kracht, het zelfherstellend vermogen van de samenleving te bevorderen.

Persoonlijk, maar ook als politicus raakt het mij wanneer ik lees dat circa 1 miljoen mensen in Nederland ronduit eenzaam zijn. Zo'n cijfer krijgt een gezicht door een artikel over de BoodschappenPlusBus in Amstelveen. In dit artikel wordt een 86-jarige vrouw geciteerd, die opmerkt dat zij door de boodschappenhulp tenminste nog eens iemand ontmoet. Haar probleem is kennelijk niet alleen hoe zij de inkopen thuis krijgt. Gelukkig heeft de geboden oplossing een breder bereik. Deze oplossing wordt geboden door vrijwilligers, mensen die niet of slechts in deeltijd werken. Maar wat een belangrijk werk doen deze mensen!

Mijn fractie maakt zich ook zorgen over de verruwing van de omgangsvormen. De lontjes worden korter, zeggen wij dan met een understatement. Politiemensen, hulpverleners en buschauffeurs kunnen er allemaal over meepraten. Waar is het respect voor hen en ook voor medeburgers gebleven? Kijk ook naar de ontwikkeling van de criminaliteit: de aantallen nemen af, maar de feiten worden zwaarder. Dergelijke ontwikkelingen vragen om bezinning over wat samenleven in onze tijd nog betekent. Hoe gaan wij met elkaar om en welke eisen stellen wij daaraan? Wat verlangen wij van burgers en wat is de taak van de overheid als bondgenoot van haar burgers daarin?

Ik vind de slogan van dit kabinet "Samen werken, samen leven" nog steeds treffend. De fractie van de ChristenUnie verwacht dat dit kabinet, juist met zijn aandacht voor het samenleven, een groot verschil maakt ten opzichte van zijn voorgangers. Tijdens het verantwoordingsdebat in mei heb ik al gezegd dat de komende tijd meer gefocust moet worden op dit onderdeel van het coalitieakkoord. Het is niet zo dat er nu niets gebeurt, maar wij willen wel dat er in 2009 een tandje bijgezet wordt. Ik was blij met de troonrede, waarin werd aangegeven dat het kabinet dat ook van plan is.

Ik vraag bijzondere aandacht voor het vrijwilligerswerk, want dat staat steeds meer onder druk. Dat is schadelijk voor de samenleving en niet alleen voor een 86-jarige die economisch en sociaal sterk leunt op de boodschappenhulp. Recent heeft de Radboud Universiteit Nijmegen samen met KASKI onderzoek verricht naar het maatschappelijk en oecumenisch rendement van de kerken in Rotterdam. Zo'n zakelijke onderzoeksvraag kan aversie oproepen: als vrijwilligers ergens wel pro Deo werken, dan is dat wel in de kerk. Maar het resultaat van het rapport "Tel je zegeningen" mag niet onopgemerkt blijven. Alleen al de Rotterdamse kerken leveren de maatschappelijke hulpverlening jaarlijks een besparing op van 110 tot 133 mln. Daarbij hebben wij het dus over organisaties die geen cent subsidie en geen grammetje bureaucratie verteren, maar wel een groot maatschappelijk rendement opleveren. Het maakt duidelijk dat er veel kracht in de samenleving is; ik voeg daaraan toe dat dit niet alleen voor de kerken geldt.

Samenleven is zorg dragen voor elkaar; dat moet ook terugkomen in de begroting die het kabinet gisteren heeft gepresenteerd. Ik kan het kabinet complimenteren met deze begroting. Zeer veel kwalificaties hebben reeds de ronde gedaan. De SP-fractie noemde het een CDA-begroting en de VVD-fractie noemde het een PvdA-begroting -- ik meen dat dat vorig jaar ongeveer hetzelfde was -- en dan denk ik "mooi ChristenUnie".

Wij weten dat onze open economie bijzonder gevoelig is voor conjuncturele schommelingen. Het is knap dat in een tijd waarin het economisch allemaal wat minder gaat, een dergelijke begroting kan worden gepresenteerd; dat mag dan ook gezegd worden. Het getuigt van wijsheid dat de geplande btw-verhoging is uitgesteld. Ik hoop dat de voorgenomen verlaging van de WW-premie voor werknemers op termijn wel doorgevoerd wordt.

De inflatie en de personeelstekorten op de arbeidsmarkt die als gevolg van de vergrijzing zullen toenemen, zetten de lonen onder druk. Dat vraagt om een behoedzaam beleid teneinde te voorkomen dat de inflatie -- daarmee dus ook de lonen -- verder wordt opgejaagd. Ik verwacht dat de sociale partners hun verantwoordelijkheid zullen nemen ten behoeve van een verantwoorde loonontwikkeling; in dat verband is het hoopgevend dat VNO-NCW en FNV de strijdbijl over de herziening van het ontslagrecht hebben begraven. Ik reken er wel op dat wij nog wel verder zullen spreken over de afspraken over het van werk naar werk helpen -- daarover heeft de Kamer voor de zomer nog met minister Donner overlegd -- en dat deze met dit akkoord niet ineens van tafel zijn verdwenen. Mijn fractie zou dat namelijk niet acceptabel vinden.

Uit de doorkijk naar 2011 die deze begroting biedt -- wij hebben daarover afspraken gemaakt -- blijkt dat de financiële planning nog steeds conform de afspraken verloopt. Dit betekent onder meer dat de staatsschuld kleiner wordt en zelfs historisch laag wordt, zoals vandaag al een paar maal is gezegd. Dat is gewoon goed nieuws. Zo nemen wij dus ook de verantwoordelijkheid voor de generaties die na ons komen en dat mag je ook van ons verwachten.

Mijn fractie is blij dat de eerste contouren van een voorstel over de aanpassingen van de AOW er nu zijn gekomen. Ik heb daar vorig jaar om gevraagd. Wij zouden het in het voorjaar krijgen. Het is iets later geworden, maar nu kunnen wij er met elkaar over gaan spreken. De vraag is wel wat het uiteindelijk exact gaat worden. Het lijkt nog wat op een mix van de Bosbelasting en de Balkenendebonus, een soort "fiscalisering min". Ik krijg hier graag wat meer informatie over. Belangrijk is de vraag wat het effect is van dit voorstel voor de houdbaarheid van de financiën op de lange termijn. Daar doen wij het natuurlijk uiteindelijk voor. Wij weten allemaal dat het aantal 65-plussers de komende 30 jaar bijna zal verdubbelen en dat de beroepsbevolking zal afnemen. Er moet dus iets gebeuren. Ik vraag ter aanvulling van dit punt dan ook een toezegging aan de minister-president dat als er gesproken wordt over de uitwerking van de voorliggende plannen, er bijzonder oog is voor de positie van werknemers met een zogeheten zwaar beroep, en dat er nagedacht wordt over eventuele overgangsregelingen. Dit is een uitwerking, maar wij zullen er de komende maanden met elkaar over spreken. Mijn fractie is daar blij mee.

De heer Pechtold heeft waarschijnlijk nog het idee dat het is zoals toen hij vroeger in een coalitie zat. Hij zegt dat ik de oplossing heb. Nadat wij er vorig jaar om gevraagd hebben, heeft het kabinet nu uiteindelijk de eerste uitwerking, de eerste contouren gegeven van een afspraak die in coalitieverband is gemaakt. Daarover gaan wij nog met elkaar spreken. Dat spreekt voor zich. Mijn fractie was er inderdaad voor om op deze manier iets te gaan doen aan de opvang van wat in de toekomt een groot probleem wordt, namelijk een toename van het aantal AOW'ers en een dalende beroepsbevolking. Dit is op dit moment al gaande. De heer Pechtold weet waarschijnlijk wel dat al vanaf 1997 de AOW-premie gemaximeerd is, juist om te voorkomen dat de premiedruk voor de lagere inkomens nog hoger wordt. Dit betekent dat vanaf dat moment niet meer alle AOW-uitkeringen betaald kunnen worden uit wat er aan premies binnenkomt. Er wordt dus al voor een deel geld beschikbaar gesteld uit de algemene middelen om het rond te krijgen. Dit bedraagt zo'n 20%. Als wij het in de toekomst houdbaar willen houden, zal er iets moeten gebeuren. Daarom is het goed dat dit kabinet met voorstellen komt. Ik weet dat het niet de voorstellen van de heer Pechtold zijn. Hij had als enige in deze Kamer een ander voorstel. Hij wilde langer doorwerken, tot 67 jaar. Het zij gezegd. Wij zullen over dit onderwerp moeten spreken. Het is goed dat dit nu gebeurt en dat er niet nog langer wordt gewacht. Ik had het eigenlijk zelfs liever eerder gedaan.

de voorzitter. Ik laat deze conclusie maar even bij de heer Pechtold liggen, anders vallen wij misschien in herhaling.

Ik vraag het kabinet specifieke aandacht voor gezinnen met één kostwinner die zorg dragen voor een chronisch ziek of gehandicapt kind. Wij hebben met elkaar afgesproken dat deze gezinnen extra compensatie zouden krijgen voor de bovengemiddelde kosten voor de verzorging van hun kind. Tot onze verbazing blijft die compensatie volgend jaar uit terwijl het geld daarvoor wel in de meerjarenbegroting staat. Ik vraag de minister-president waarom dit gebeurt en zeg alvast dat wij graag zien dat deze afspraak nagekomen wordt. Deze mensen hebben dat hard nodig.

Samen leven, omzien en zorg dragen voor elkaar is er door de jaren heen niet eenvoudiger op geworden doordat de samenstelling van de bevolking sterk veranderde en de culturele verschillen toenamen. Alleen daarom al is het belangrijk dat er een stevig fundament is van gedeelde waarden en normen, van respect en fatsoen. Daarom is het van belang dat burgers niet alleen precies weten wat hun rechten zijn, maar dat zij zich ook realiseren dat vrijheden en rechten niet los verkrijgbaar zijn maar gepaard gaan met verantwoordelijkheden.

Op initiatief van de ChristenUnie staat in het coalitieakkoord dat er een handvest verantwoord burgerschap wordt opgesteld. Dat is bedoeld om tussen de oren van de burgers te krijgen dat iedere vrijheid haar keerzijde vindt in een verantwoordelijkheid. Ik weet dat minister Ter Horst hiermee al enthousiast aan de slag is. Gisteren werd het ook in de troonrede genoemd. Ik hoor morgen graag de laatste stand van zaken.

Bij samen leven en zorgen voor elkaar hebben wij ook een taal nodig. Daarom wil de ChristenUnie dat de Nederlandse taal zo snel mogelijk een verankering krijgt in de Grondwet. Ook in het kader van de integratie is dat van belang.

Hoe staat het met deze afspraak in het coalitieakkoord? Het moet voor iedereen duidelijk zijn: allochtoon of autochtoon, het Nederlands is dé gemeenschappelijke taal van het Koninkrijk.

Nu ik het toch over het Koninkrijk heb: ik ben blij te horen dat de Raad van State tot de conclusie is gekomen dat de staatkundige herstructurering van de Nederlandse Antillen in 2010 kan worden afgerond. Dat zal ook staatssecretaris Bijleveld als muziek in de oren hebben geklonken. Wij richten ons nu op de afronding van die herstructurering. Versnelling en fasering zijn mogelijk, maar de Raad van State verbindt daaraan twee voorwaarden: wederzijds vertrouwen en concentratie op de concrete oplossing van maatschappelijke problemen. Voor dat wederzijdse vertrouwen is het bepaald niet bevorderlijk dat met de zogenaamde verwijsindex Antillianen de etniciteit van jongeren wordt opgenomen. Wij hebben er al eerder uiting van gegeven dat wij daarmee, ook op historische gronden, moeite hebben. Daarom mijn vraag: hoe gaat de regering ervoor zorg dragen dat het proces succesvol kan verlopen, dus in wederzijds vertrouwen en gericht op de concrete oplossing van de maatschappelijke problemen?

Een ander belangrijk onderwerp voor het komende begrotingsjaar en voor de vele jaren die daarop volgen, is het waterbeleid. Ook dat heeft te maken met samen leven en omzien naar elkaar. Waterveiligheid vraagt om solidariteit tussen regio's en tussen generaties. Het is bij uitstek een onderwerp met een lange adem. Op initiatief van staatssecretaris Huizinga is de staatscommissie Deltaplan onder leiding van oud-minister Veerman ingesteld. Dat is een uitstekende zet geweest. Wij hebben twee weken geleden het advies van deze commissie tot ons mogen nemen. De commissie was duidelijk: de dreiging van het water is niet acuut, maar de opgave is wel urgent. Wij zijn ook ingenomen met de zeer snelle kabinetsreactie die wij afgelopen vrijdag al konden ontvangen. Nederland heeft een internationale en eeuwenoude reputatie in het succesvol strijden tegen en het gebruiken van water. Dat is iets om trots op te zijn; dat is iets om uit te bouwen. Dat heeft kabinet, getuige zijn reactie, goed begrepen. Kunnen wij ervan uitgaan dat in de loop van 2009 de Deltawet aan de Tweede Kamer wordt voorgelegd, zodat ook duidelijk wordt hoe een en ander betaald wordt? Uiteraard hopen wij dat de kwartiermeesters zo snel mogelijk aan het werk kunnen.

Ik kom te spreken over een ander rapport, dat van de commissie-Bakker. In zijn reactie daarop heeft het kabinet uiteindelijk de optie schooltijdbanen genoemd. Dat vinden wij fijn; de ChristenUnie heeft daar herhaaldelijk om gevraagd. Maar ook hier zijn wij niet tevreden met vrijblijvende teksten. Het is voor werkende ouders vaak een onmogelijk rennen en vliegen als zij arbeid en zorg, werk en gezin, een beetje leefbaar willen combineren. Met schooltijdbanen creëren wij een oplossing voor ouders die voortdurend in een spagaat verkeren, voor vrouwen en mannen die naast het werk ook zelf geregeld tijd willen besteden aan hun kinderen. Hiermee creëren wij verder een betere balans tussen werk en gezin, maar ook voor het oplossen van de krapte op de arbeidsmarkt en het terugdringen van de wachtlijsten voor de buitenschoolse opvang is het echt belangrijk dat er meer flexibiliteit komt in arbeidstijden. Wij bepleiten vooralsnog niet een wettelijk recht voor werknemers, maar wij vragen het kabinet wel om het onderwerp schooltijdbanen te agenderen voor het Najaarsoverleg en om ons te informeren over de uitkomst ervan. In lijn daarmee stellen wij ook voor -- dit is een verzoek aan de Kamer -- om de SER advies te vragen over de relatie tussen betaalde en onbetaalde arbeid. Vrijwilligerswerk, mantelzorg en schooltijden kunnen hierbij aan de orde komen. Het zou goed zijn als werkgevers en werknemers zich gezamenlijk over die kwestie bogen en ons advies gaven.

de voorzitter. Werken en tegelijk zorg dragen voor kinderen raakt ook het samen leven. Dat brengt mij bij een ander majeur onderwerp van dit kabinet: het gezinsbeleid. Wij kijken uit naar de Gezinsnota die minister Rouvoet over enige tijd zal presenteren. Wij zijn blij met de start van het kindgebonden budget en de uitbreiding van het ouderschapsverlof. Nu wordt het recht op ouderschapsverlofkorting ook nog losgekoppeld van deelname aan de levensloopregeling. Dat kabinetsbesluit is goed nieuws voor veel ouders die niet meedoen aan de levensloop. Zij kunnen nu profiteren van de fiscale ouderschapsverlofkorting. Over die levensloop moeten wij het nog maar een keertje hebben. Ik hoor het oud-minister De Geus in 2005 nog zeggen: Er is geen twijfel mogelijk dat over tien jaar de levensloopregeling een stevig onderdeel van ons sociale zekerheidsstelsel zal zijn. Drie jaar later moeten wij constateren dat het er niet echt van gekomen is. Het is niet echt een succes. Ik weet dat wij daarover met het coalitieakkoord afspraken hebben gemaakt. Het denken staat niet stil. Ik ben benieuwd wat de plannen van het kabinet op dit punt zullen zijn.

Ik wil nog enkele zaken noemen nu wij het over kinderen hebben. Wij kwamen een bezuiniging op termijn tegen van €10 mln. op de gezinsvoogdij. Die is het gevolg van een algehele efficiencykorting. Wij vinden dit in deze tijd, gelet op de problemen waarover wij spreken, niet acceptabel. Wij zullen met een voorstel komen om die ingreep te voorkomen.

Voorzitter. Minister Rouvoet toont politieke moed door met de provincies af te spreken dat in 2009 de steeds maar weer oplopende wachtlijsten structureel moeten zijn opgelost. Dat is twee jaar eerder dan met het coalitieakkoord is afgesproken.

Ik heb er geen enkel bezwaar tegen, het coalitieakkoord in dit opzicht aan te passen. Dit moet gebeuren. Ik vind het jammer dat de stadsregio's nog niet zijn aangehaakt, maar ik hoop dat dat de komende periode echt gaat gebeuren.

Dat houdt niet in dat er nieuwe lagen worden gecreëerd, waarbij u het beeld schetst dat er allemaal nieuwe bureaucratie ontstaat. Hiermee zijn wij de burgers juist van dienst en zorgen wij ervoor dat die grote problemen worden aangepakt.

Voorzitter. Wij hebben er in de Kamer vaak over gesproken en er zijn allerlei voorstellen aan de Kamer voor gedaan: er moet iets gedaan worden aan het feit dat minderjarige mbo'ers hogere schoolkosten hebben dan hun leeftijdsgenoten op het hbo of in het voortgezet onderwijs, bijvoorbeeld op het havo of het vwo. Mijn fractie heeft het kabinet regelmatig om informatie hierover gevraagd en zij weet dan ook dat de kosten om daar iets aan te doen hoog zijn, te hoog om daar vanuit de Kamer iets aan te doen. Daarom zouden wij er nu dus over kunnen zwijgen maar toch zou mijn fractie een poging willen doen om in ieder geval een aanzet te geven om de huidige kloof te dichten. Ik vraag het kabinet dan ook of het mogelijk is om vanaf het volgende cursusjaar gericht iets te doen voor deze leerlingen. Onze fractie is bereid om daar voorstellen voor te doen.

Het afgelopen jaar hebben wij een heftig debat gevoerd over embryoselectie. Ik ben niet van plan om dat debat nu over te gaan doen maar ik vraag het kabinet wel aandacht voor de noodzaak, die tijdens het debat ook breed werd ervaren, om wetenschappelijk onderzoek te laten verrichten naar embryobesparende alternatieven. Die noodzaak is er ook bij het stamcelonderzoek. Daar hebben wij in coalitieverband ook afspraken over gemaakt. Ik hoor graag wanneer wij daar voorstellen over kunnen ontvangen.

Ik vraag ook naar de voortgang inzake de coalitieafspraak om de overtijdbehandeling onder de Wet afbreking zwangerschap te brengen. De minister-president heeft in het verantwoordingsdebat beloofd dat wij daar na de zomer iets over zouden horen. De zomer is bijna om; ik ben benieuwd.

Samenleven en omzien naar elkaar is niet aan grenzen gebonden. Juist oog hebben voor de wereld om ons heen heeft ons land mede groot gemaakt. Daarom spreek ik namens mijn fractie grote waardering uit voor onze militairen, onder andere in Afghanistan en Tsjaad. Dat zijn missies met een hoog doel die niet zonder gevaren zijn, zoals wij vorige week hebben moeten ervaren.

Mensenrechten zijn een belangrijk onderwerp. Daar maakt de minister van Buitenlandse Zaken zich terecht zeer druk om. Wij hebben vooral in de aanloop naar de Olympische Spelen veel gesproken over de mensenrechten in China. Nu de Spelen en de Paralympics voorbij zijn, mag dat onderwerp niet stilvallen. Onze fractie heeft samen met de fracties van de VVD en D66, later gesteund door de commissie voor Buitenlandse Zaken, het ministerie van Buitenlandse Zaken gevraagd om onderzoek te verrichten naar de Chinezen die in de aanloop naar en tijdens de Spelen zijn opgepakt. Wij moeten hen niet vergeten. Ik vraag de minister-president wat zijn inzet is wanneer hij in oktober naar China afreist.

Wij bespreken veel problemen met elkaar. Ik heb daar een aantal problemen aan toegevoegd en er blijven ook nog heel veel problemen liggen: een oorlog in Georgië, de kredietcrisis, toenemende globalisering, steeds hoger wordende voedsel- en energieprijzen, het ten hemel schreiende feit dat wereldwijd elk uur 200 kinderen sterven door gebrek aan schoon drinkwater en het feit dat er ten zuiden van de Sahara 22.500.000 hiv-dragers zijn. Ik denk ook aan wat er in Iran gebeurt. Dat zou wel eens de brandhaard van 2009 kunnen worden. Ik denk ook aan Pakistan en aan het feit dat zoveel mensen onder de lage-inkomensgrens leven. Deze problemen maken bij mij persoonlijk en bij mijn fractie veel los, maar ook verlangens: als het om gebrokenheid gaat, een groot verlangen naar heelheid; als het om onderdrukking en onrecht gaat, een groot verlangen naar recht en gerechtigheid; als het om de nog steeds grote kloof tussen Noord en Zuid gaat, een groot verlangen naar meer balans.

Het maakt ook een gevoel van verantwoordelijkheid bij ons los. Ik gaf al aan dat de politiek niet alle problemen van de wereld kan oplossen, ook niet de problemen van ons land. Die last zou ook te zwaar zijn, maar wij kunnen en moeten wel doen wat ons te doen staat. Daarbij moeten wij geen mogelijkheid onbenut laten. Dat vraagt om visie, inzet en een voortdurende latente onrust in lijf en hoofd: doen wij wel de goede dingen en laten wij geen tijd verloren gaan? Dat vraagt ook om een grote gedrevenheid om in het nieuwe begrotingsjaar samen met anderen iedere dag opnieuw inhoud te geven aan onze verantwoordelijkheden. Daarbij moeten wij het goede zoeken voor alle burgers in ons unieke landje, maar ook voor onze naasten over de grenzen heen, met name voor hen die het moeilijk hebben.

Namens de fractie van de ChristenUnie wens ik alle leden van het kabinet veel wijsheid, doorzettingsvermogen, gedrevenheid en bovenal Gods nabijheid en zegen toe bij de uitoefening van hun verantwoordelijke ambt.

Voorzitter. De Miljoenennota gaf GroenLinks dit jaar een rotschok. Eerlijk gezegd is het elk jaar verbijten vanwege de keuzes die het kabinet maakt, maar dit jaar spant eerlijk gezegd de kroon. Al op pagina 17 omhelst minister Bos namelijk TARA. Is dat nou zo fijngevoelig? Denk rustig even een paar jaar terug. Minister Bos zou toch kunnen weten dat dit een beetje gevoelig ligt voor GroenLinks, zeker na een zomer waarin het verleden van een enkele GroenLinkser de oorlog tussen Rusland en Georgië verdrong.

Maar goed, het is heel fijn om van minister Bos zonder reanimatie gisteren zo'n levendig en boeiend verhaal te horen. De koningin zal waarschijnlijk met enige jaloezie naar hem hebben geluisterd; waarschijnlijk was zij de enige niet. "TARA" staat in goed Nederlands voor "There are real alternatives". De regering verzet zich er bij monde van minister Bos tegen dat globalisering onvermijdelijk leidt tot een vechtsamenleving, een harde competitieve en Amerikaanse economie en de uitsluiting van velen. De voortekenen zijn niet gunstig. Onmiskenbaar brengt globalisering ons grote materiële welvaart, maar in een recente mooie toespraak wees minister Verhagen op de keerzijde van globalisering. Hij stelde: "De risico's van banenverlies, milieudegradatie, klimaatverandering, terrorisme, flitskapitaal en het verlies van de eigen identiteit zijn in onze samenleving anno 2008 tastbaar aanwezig." Wij hebben er de afgelopen tijd een aantal crises op zitten: de kredietcrisis, de klimaatcrisis, een oliecrisis, een voedselcrisis en na het conflict tussen Rusland en Georgië een dreigende veiligheidscrisis.

Twee dagen terug gonsde "black monday" in het internationale kapitaalverkeer, bij Nederlandse financiële instellingen, over het internet en in de media. Bij de internationale financiële crisis kunnen schuldigen aangewezen worden en kan een veel scherper toezicht op bijvoorbeeld financiële instellingen herhaling misschien voorkomen.

Bijvoorbeeld de voedselcrisis is het gevolg van allerlei omstandigheden: de economische opkomst van China, India, Brazilië, de olieschaarste, het vleesverbruik en de populariteit van biobrandstoffen in het Westen. Die crisis is daardoor ook veel moeilijker te beheersen of op te lossen. Dat terwijl beheersing dringend is, zeker voor miljoenen mensen in de allerarmste landen. Ook in ons land zijn de gevolgen voelbaar in stijgende voedselprijzen en in een uitdijend klantenbestand van de voedselbanken.

Globalisering dwingt mensen om flexibel en creatief om te gaan met verandering, omdat de toename van onze materiële welvaart tegelijkertijd de afbraak betekent van vertrouwde activiteiten, banen en tradities, terwijl door migratie de eigen leefomgeving onherkenbaar en onomkeerbaar verandert. Zeker in een land als Nederland, waar het aandeel van de buitenlandse handel zo'n 80% van onze nationale welvaart bedraagt, is onze internationale afhankelijkheid blijvend groot. Mensen zijn zich hiervan bewust en voelen zich daarom kwetsbaar, bijvoorbeeld als door het onverantwoorde gedrag van Amerikaanse hypotheekinstellingen plotseling hun eigen beleggingshypotheek of woekerpolis op de tocht komt te staan.

GroenLinks prijst de regering, omdat zij deze Miljoenennota plaatst in een internationale, uitdagende en soms beangstigende omgeving. Zij geeft zich hiervan rekenschap en verhoudt zich hiertoe. Dat is terecht en noodzakelijk, maar is evengoed een verademing in een politiek klimaat waar de twintig jaar oude handtekening van een minister en een zittenblijvende, van lotje getikte advocaat, allesbepalende grootheden dreigen te worden. Er is een grote nood aan politici die leiding nemen en verdedigen dat er alternatieven zijn. Niet om gerust te stellen of om in slaap te sussen, maar omdat deze degelijk zijn. Globalisering en de welvaart die eruit voortkomt, bieden namelijk ook kansen om onze mensen en onze samenleving te versterken, onze economie werkelijk duurzaam te maken, de klimaatcrisis te keren en de mensenrechten wereldwijd te agenderen.

Dan geldt ook dat stand verplicht. Wie de noodzaak van een alternatief voor een internationale economische en financiële ratrace erkent, zal dit alternatief ook moeten bieden. Wie zegt koers en richting te willen geven, kan vervolgens niet stilzitten. Wie erkent dat mensen houvast -- om met mevrouw Hamer te spreken -- en perspectief nodig hebben, kan zich vervolgens niet verstoppen in een wel heel, heel smalle marge. Dan kom je er niet met TARA. Dat wisten wij bij GroenLinks al, zeker als die elke uitwerking in de begroting mist. Dan heb je de BALK nodig, de Betere Alternatieven Liggen Klaar, ofwel de tegenbegroting van GroenLinks. U krijgt hem uitgereikt. Over de BALK of de betere alternatieven die allang klaarliggen straks meer.

Aan het bieden van een geloofwaardig alternatief voor onzekerheid en kwetsbaarheid gaat vertrouwen vooraf. Mensen doen een terecht beroep op hun regering om geleid te worden en om zekerheid te krijgen. De meeste mensen kunnen de tegenslagen in hun leven met de nodige daadkracht trotseren. Maar er zijn ook velen die door omstandigheden niet altijd even weerbaar zijn. Zij hebben goede publieke voorzieningen nodig, zoals onderwijs, sociale zekerheid en zorg. Burgers vragen niet om absolute garanties, maar om de verzekering dat de overheid hen in bescherming neemt als zij zich niet goed kunnen beschermen of als zij onevenredig zwaar worden getroffen. Het waarmaken van deze basale verzekering, een kerntaak van de overheid, bepaalt de vertrouwensrelatie tussen burgers en politiek. Dit vereist op zijn minst dat gedane beloften gestand worden gedaan. Anders raakt het vertrouwen van burgers in de politiek ernstig aangetast.

Het vertrouwen in deze regering is uitzonderlijk laag. Komt dat doordat burgers de overheid schuldig achten aan alle maatschappelijke problemen? Neen, dat miskent de werkelijke oorzaken. Komt het dan door het onvermogen om alle problemen tegelijkertijd op te lossen? Neen, want dan wordt het onmogelijke verlangd. Of komt het doordat wat de regering wel degelijk zelf in de hand heeft en belooft, niet wordt waargemaakt? Daar zit de crux. Te veel cruciale beloften worden door deze regering gebroken. Het zijn uitgerekend de beloften die de minst weerbaren raken en de verzekering van hun bescherming ondermijnen. Ik noem er vijf.

Ten eerste is de minima beloofd dat hun koopkracht op peil blijft. Zij gaan echter wel degelijk in de min. De koopkracht voor uitkeringsgerechtigden daalt. Als zij chronisch ziek of hulpbehoevend zijn, krijgen zij de afschaffing van de buitengewone uitgavenaftrek en de ingreep van 800 mln. in de AWBZ voor hun kiezen. Daarbij wordt ook, ondanks dat de regering vergeet om dat te vermelden, de algemene heffingskorting verlaagd met 1 mld., wat met name de laagste inkomens treft, net zoals overigens de forse prijsstijgingen bij het stads- en streekvervoer. Het schild voor de zwakken blijkt dit jaar een vergiet. In onze tegenbegroting maken wij de bezuinigingen ongedaan en krijgen de minima er €500 per jaar bij.

Ten tweede is 200.000 langdurig werklozen beloofd dat zij aan een baan worden geholpen. Wat daarvan over is in dit begrotingsjaar, is dat er minder uitkeringen moeten worden verstrekt. Minder uitkeringen is echter echt iets anders dan meer werk, zoals veel jongeren onder de 27 nu ook aan den lijve zullen ondervinden als hun uitkeringsrecht wordt afgeschaft. Wij vinden dat een schandalige maatregel.

Ten derde is ouders met kinderen goedkopere en kwalitatief betere kinderopvang beloofd. Het is onverteerbaar dat het kabinet deze belofte breekt. Het is ronduit triest dat de laagste inkomensgroepen nu meer moeten bijdragen dan in 2005, voor de nieuwe wet. Ik herinner mij levendig hoe ik samen met de PvdA heb gestreden tegen die toenmalige te lage tegemoetkomingen.

Ten vierde blijkt voor ov-reizigers de beloofde 4,5 mld. extra voor het spoor een dode mus. Dat bedrag komt uit het schrappen van de Zuiderzeelijn, de ingrepen in het stads- en streekvervoer, een herschikking van ander spoor en -- hoe verzint de regering het -- een superdividend van 2 mld. dat de NS, dat wil zeggen de reizigers, zelf moeten ophoesten.

Ten vijfde blijft voor 55% van de Nederlanders die samen met GroenLinks ontevreden zijn over het milieubeleid, de beloofde krachtdadige aanpak uit. Terwijl de Milieubalans 2008 laat zien dat het halen van de klimaatdoelen inmiddels bijna onmogelijk is, wordt er afgeschoven naar Europa en leidt het nieuwe Belastingplan zelfs tot fiscale ontgroening. Extra gasbaten vloeien naar consumptieve doelen in plaats van naar investeringen in duurzame energie. Er is rentmeesterschap beloofd en dat blijft uit.

Vijf gebroken beloften zijn er vijf te veel. Ik zou er veel meer kunnen noemen, bijvoorbeeld de belofte van een opbouwmissie in Afghanistan, terwijl nu zelfs de commandant van de Amerikaanse troepen spreekt van een oorlog die niet is te winnen, of de JSF. Als het vertrouwen afbrokkelt omdat beloften worden gebroken, verkleint de politieke ruimte voor de noodzakelijke modernisering van onze samenleving. Het is misschien juist daarom, in de wetenschap van gebrekkig vertrouwen, dat minister Bos hamert op de heel, heel smalle marges voor maatschappelijke verandering. Onze samenleving moet inderdaad globaliseringsbestendig worden, moet in staat zijn om een antwoord te formuleren op de klimaatcrisis, op vergrijzing en op toenemende sociale en culturele tegenstellingen. Wij hebben niet de tijd om te wachten tot de bevolking haar regering weer vertrouwt. In de BALK staat welke veranderingen wij op een korte termijn noodzakelijk vinden. Ik geef hier de belangrijkste.

Allereerst een nieuwe verdeling van arbeid en zorg. Recent pleitte de premier voor een nieuw arbeidsethos om de behoefte aan toekomstige arbeidskrachten op te vangen. Interessant was dat hij zijn pleidooi ophing aan de held Katadreuffe uit Bordewijks roman Karakter. Deze held, aldus de premier, werkt, studeert, brengt offers en grijpt de hem geboden kansen met beide handen aan. Een kwestie van karakter, zegt de premier.

Nu kun je een boek op verschillende manieren lezen, maar Karakter gaat nu juist over de keerzijde van een doorgeslagen arbeidsethos. Katadreuffe, de held, raakt namelijk zo verblind door zijn ambitie dat hij geen oog meer heeft voor het allerbelangrijkste in ons leven: goede menselijke relaties. Door wat de premier prijst als zijn vermogen om door te zetten, loopt hij zelfs zijn grote liefde mis.

Hoe dan ook, de premier heeft gelijk. Werk hoort bij het leven. Het geeft gevoel van eigenwaarde. Maar, voeg ik daaraan toe, dat geldt evenzeer voor het liefhebben en verzorgen van kinderen, familie en vrienden. Is niet het combineren van arbeid en de zorg voor anderen nu juist een kwestie van karakter? Naarmate mensen meer geholpen worden om de juiste balans te vinden tussen arbeid en zorg, kunnen ook meer arbeidsreserves aangesproken worden. Die reserves zitten bij jongeren en ouderen -- waarover straks meer -- en uiteraard bij vrouwen.

Wereldwijd zijn vrouwen extreem kwetsbaar. Niet voor niets zijn de millenniumdoelen op hen gericht. In Nederland hebben vrouwen het gelukkig vele malen beter, maar vaak lang niet zo goed als mannen. Vrouwen zijn al lang aan een inhaalrace bezig, met grote successen in scholing en het behalen van diploma's. En ook op de arbeidsmarkt zijn vrouwen opgerukt, al is het vaak in deeltijd en wordt het glazen plafond veel te weinig doorbroken. Daar staat echter tegenover dat vrouwen, zeker na een echtscheiding of het overlijden van een partner, en bij het ontbreken van werk, steeds vaker tot de nieuwe armen gaan behoren. Dat raakt hen en hun kinderen, van wie zij meestal de eerste opvoeder zijn.

Een verantwoorde combinatie van arbeid en zorg en een verbeterde arbeidsdeling tussen mannen en vrouwen zijn dan ook geen luxeartikelen. Zij zijn een bittere noodzaak om vrouwen zelfstandig en geëmancipeerd te kunnen maken en de druk op gezinnen te kunnen verminderen. De oude en gebroken PvdA-belofte om van de kinderopvang een toegankelijke basisvoorziening te maken, is daarvoor een noodzakelijke voorwaarde, net als betaalbare en goede verlofregelingen. Wij zijn blij met de verbeteringen in het ouderschapsverlof die de regering voorstelt, maar wij willen meer en verder. Voorstellen daartoe treft u aan.

GroenLinks heeft recentelijk een heel bescheiden voorstel gedaan tot introductie van een vaderverlof. Wij zijn bereid om dit op verzoek van de regering en anderen nog verder in te perken, maar het kan toch niet dat Nederland, anders dan vrijwel alle Europese landen, deze minimale stap niet zet?

Een tweede alternatief; een echt antwoord op vergrijzing. GroenLinks vindt net als het kabinet dat het goed is als ouderen langer werken en naar draagkracht bijdragen aan een duurzame oudedagsvoorziening. Met een Bosbelasting is niets mis, mits deze solidair is en de rijke ouderen laat meebetalen aan de AOW van arme ouderen. Het kabinet slaagt er echter niet in om met een sluitend plan te komen. Bovendien wordt elke solidariteit ondergraven door het zoveelste "Donnertje": het heel onverstandige idee om een bonus te geven voor elk jaar uitstel van de AOW.

De heer Pechtold is wel een succesvol product van de werkgeverslobby die de kosten voor het bedrijfsleven aardig heeft overdreven, maar dat zal ik even terzijde schuiven. Natuurlijk hebben wij naar de Kamer geluisterd en wij zijn op zoek naar een alternatieve financiering. Waarschijnlijk zullen wij die zoeken in het Werkloosheidsfonds. Dat hebben ook de PvdA-fractie en andere fracties gesuggereerd. Daarin komen wij hen dus tegemoet.

Het tweede voorstel van de heer Pechtold betreft het ouderschapsverlof. Het is bedoeld voor de gehele periode van ouderschap. Het vaderschapsverlof is bedoeld voor de periode direct na de geboorte van het kind, dus niet om op te nemen om iets vaker naar de voetbaltraining van het zoontje van tien jaar oud te gaan. Voor het laatste is het niet bedoeld. Mij lijkt dat je niet moet beknibbelen op de verlofregelingen, daar waar je naar modern gezinsbeleid wilt, wilt dat beide ouders gelijkmatig kunnen participeren en vindt dat vrouwen meer dan in een heel krappe deeltijdbaan dienen te participeren. Je moet er dan voor zorgen dat die regelingen wat meer worden uitgebreid. Dan maak je mensen namelijk ook weerbaar en geschikt om langer door te werken, bijvoorbeeld na het 65ste levensjaar.

Een moderne AOW moet voor alle ouderen een verbetering zijn. De beslissing om langer door te werken, dient genomen te kunnen worden als er nog echt iets te kiezen valt. De GroenLinks-fractie pleit voor het loslaten van de vaste leeftijdsgrens van 65 jaar. Wij koppelen de AOW-leeftijd aan de arbeidsduur van bijvoorbeeld veertig jaar. Wie vroeg begint met werken, heeft eerder recht op AOW. Wie later begint, krijgt het later en wie er een tijdje tussenuit gaat, werkt ook langer door. Dat is eerlijker en beter voor de arbeidsparticipatie omdat alle ouderen, ongeacht of zij hoog of laag zijn opgeleid en zware beroepen hebben, worden gestimuleerd om naar vermogen te werken. Ik wil graag een reactie van het kabinet. Ik roep het tevens op om de SER onderzoek te laten doen naar een betaalbare, solidaire en participatiebevorderende AOW.

Ten derde pleit ik voor versterking van de jeugd. Aan de andere kant van de levenslijn, dus van de ouderen, staan onze jongeren. Met te veel van hen gaat het gewoonweg niet goed. Er is een hard groeiende groep met grote problemen. Hans Kamps sprak van een bom onder de samenleving. Jaarlijks verdwijnen 15.000 jongeren in de Wajong, 5000 jongeren komen bij de jeugdzorg terecht en er zijn er 55.000 die zonder diploma de school verlaten. 110.000 jongeren worden het slachtoffer van mishandeling en voor 7000 zwerfjongeren dreigt de goot. Het aantal kinderen dat naar speciaal onderwijs gaat, is in tien jaar verdubbeld en de kwaliteit daarvan is slecht. Vaak verlaten zij de school zonder diploma en vinden zij alleen werk op de sociale werkplaats. Jongeren in het reguliere onderwijs worden veel te vroeg geselecteerd. Hun toekomst wordt bepaald en beperkt op een moment waarop zij nog geen weet hebben van hun toekomst. In vergelijking met andere landen, is de doorstroming van kansarme jongeren naar hoger onderwijstypen dramatisch laag en de regering heeft daarop tot nu toe geen antwoord. Er wordt echter kostbaar talent verspeeld.

En dat niet alleen. Het leven van kinderen en jongeren is ingewikkelder geworden dan het was in mijn tijd, eeuwen geleden. Kinderen van nu staan aan veel meer en vaak hevigere informatie en veranderingen bloot. Zij worden sterk beïnvloed door leeftijdsgenoten, nieuwe mediatrends en indringende beelden van al het denkbaar menselijk leed.

Zij moeten die dingen op jongere leeftijd leren verwerken. Zij zijn letterlijk kinderen van de globalisering. Lang niet alle kinderen kunnen dit aan. Zij kunnen sneller in de problemen komen, ook omdat de maatschappelijke tolerantie voor afwijkend gedrag ondertussen is afgenomen. Straf voor jongeren, die soms nodig is, mag er niet toe leiden dat jongeren worden afgeschreven, dat zij zich niet overeind kunnen houden en belanden in armoedige uitkeringen of langdurig worden opgesloten in inrichtingen en gevangenissen.

Het slechte lot van veel jongeren laat de politiek te onverschillig. Het zou ons werk moeten domineren, maar het legt het af tegen klachten over files, belastingdruk en onfatsoen. Wij moeten de bakens verzetten. De Deltacommissie heeft de handen op elkaar gekregen.

Laten wij dan beginnen met het wegnemen van een andere karikatuur. U hebt de afgelopen jaren alle debatten met de heer Dibi gevolgd. Hij vraagt inderdaad om een parlementair onderzoek naar de jeugdzorg en dat is ook broodnodig. Dat is echter bepaald het enige niet. Als er één fractie is die jaar in, jaar uit hamert op verbetering van het lot van jongeren en die grote investeringen doet in onderwijs, is het die van GroenLinks. Wij hebben in onze tegenbegroting 1,5 mld. klaarliggen, als wij de kans zouden krijgen, voor verbetering van het lot van jongeren en verbetering van het onderwijs. Wij willen veel. Ik doe niets af aan uw intenties, dat zei ik direct, en aan uw bereidheid om wat te doen. Ik stel gewoon vast dat er te weinig gebeurt en dat het met de kwetsbare jongeren niet beter gaat, maar slechter.

Wij pleiten voor een Deltacommissie. Ik beperk mijn inbreng hierover vandaag. Ik heb daar eerder in de media het een en ander over gezegd. Ik wil nog een aantal opmerkingen maken over het klimaat en dan wil ik afsluiten.

Beheersing van de klimaatverandering is de vierde opdracht waarvoor wij staan. Kinderen en jongeren mogen van ons, volwassenen, verwachten dat wij de klimaatcrisis afremmen, net als de inwoners van de allerarmste en kwetsbaarste landen dat van ons, bevoorrechte westerlingen en grootvervuilers, mogen verwachten.

Wij zijn blij met het advies van de Deltacommissie, maar dit mag niet betekenen dat wij ons verschansen achter hogere dijken en de boel verder de boel laten. De delta's in de armere delen van de wereld verdienen onze solidariteit. Deze eeuw is er 100 mld. nodig om Nederland klimaatbestendig te maken. Een vergelijkbare inspanning moet er voor de armste landen zijn. De Verenigde Naties geven aan dat westerse landen ten minste 0,2% van hun bruto nationaal product moeten uittrekken om gedupeerde landen tegemoet te komen. Dat komt voor Nederland neer op 1 mld. per jaar.

Wij vinden dat het kabinet verzaakt aan zijn opdracht om de klimaatverandering werkelijk tegen te gaan. Ik zal omwille van de tijd niet uitgebreid ingaan op de maatregelen die genomen hadden moeten worden. Laat ik zeggen wat naar onze mening moet gebeuren. Wij kiezen voor voortgaande vergroening van de belastingen, scherpe toepassing van de internationale emissiehandelssystemen en forse, forse investeringen in duurzame energie en in het openbaar vervoer. Wij willen af van de ingewikkelde vergunningverlening voor windenergie op zee. Dit kabinet schuift eigenlijk alles naar Europa door en verwacht vervolgens dat Europa het oplost. Europa heeft de afgelopen jaren een slechte trackrecord opgebouwd en Nederland moet zelf vooraan gaan staan.

GroenLinks heeft, zoals men weet, de afgelopen maanden actie gevoerd tegen versobering van de regeling voor kinderopvang. In een aantal maanden hebben wij meer dan 83.000 handtekeningen verzameld van bezorgde ouders, gastouders en werkers in de kinderopvang. Dit zijn allemaal mensen die de belofte van dit kabinet geloofd hebben dat kinderopvang toegankelijker zou worden en heel betaalbaar zou zijn, en die dus boos zijn over de aangekondigde versobering.

Voorzitter, ik zou de premier graag deze 83.000 handtekeningen overhandigen in een mooie kaart, met het verzoek om die kaart even voor mij te openen.

Voorzitter. De verhoudingen op het wereldtoneel veranderen snel. China en India komen in rap tempo op. Rusland presenteert zich weer als wereldmacht. Dat merken de voormalige Sovjetrepublieken en satellietstaten. Alle pijpleidingen van Rusland leiden naar Europa. Wij zien dat als afhankelijkheid. Dat geldt echter ook andersom. Rusland is voor zijn inkomsten aan Europa gebonden. Er is wederzijdse afhankelijkheid. Met deze wetenschap is een stevige buitenlandpolitiek nodig, maar die voeren wij niet en kunnen wij ook niet voeren zonder een daadkrachtig Europa met een stevig verdrag. Recent optreden van het Europees voorzitterschap stemt hoopvol, maar het blijft crisismanagement en afhankelijk van toeval, gebaseerd op het politieke leiderschap van een individueel land. Als Sarkozy naar Georgië en Rusland afreist, doet hij dat als voorzitter van de Europese Unie en niet als de Franse president. Dat is geen cosmetisch verschil, dat is Europees leiderschap. Zien de mensen dat echter wel? Zien zij mister Europe in actie voor stabiliteit op de Kaukasus, of zien zij slechts monsieur Sarkozy druk in de weer, en vragen zij zich misschien af waar zijn charmante Carla is?

Dit parlementaire jaar zijn de verkiezingen voor Europa. Meer dan ooit moet Europa tonen wat het waard is. De EU is meer dan onderlinge vrede, een sterke economie en één munt. Europa moet een factor zijn in de mondiale vraagstukken, de grootsheid opbrengen om met één mond te spreken. Dat gaat beter mét verdrag dan zonder.

De tijd van praten is voorbij. Wij moeten handelen, zei minister Verhagen onlangs tijdens een toespraak in Leiden. Maar wat doet u dan? U hebt minder dan negen maanden voor het nieuwe kindje, het verdrag.

D66 is een internationale partij, die staat voor een geëngageerd buitenlands beleid, omdat dit binnenlandse vraagstukken raakt, omdat het klimaat zich niets van grenzen aantrekt, omdat een financiële crisis zich niets van grenzen aantrekt en omdat wij vinden dat mensenrechten en welvaart niet voorbehouden zijn aan mensen met een Nederlands paspoort. Onze toekomst ligt in een sterker Europa met één veiligheids- en defensiepolitiek. Als u daarvoor meer geld wilt, valt er met ons te praten, maar niet als dit wordt uitgegeven aan zigzagbeleid tussen bilateraal en multilateraal. Onze betrokkenheid bij Afghanistan is niet bilateraal. Het is geen project saffraan planten. Waar is uw oproep voor een multilaterale strategie voor Afghanistan? Als het uw bedoeling is, meer ruimte te scheppen ten opzichte van de Verenigde Staten, zeg het dan. Als het uw bedoeling is, meer ruimte te scheppen ten opzichte van Europa, laat het dan. Waar staat u, minister-president?

Het kabinet heeft gedaan waar iedereen om vroeg. De btw-verhoging is van tafel en de WW-premie is op nul gebracht. Er komt lastenverlichting voor burgers en bedrijven. Iedereen is blij, wij ook. De financiering leek dit jaar een fluitje van een cent. Er wordt ingeteerd op economische groei uit het verleden, met dank aan het vorige kabinet, met dank aan meevallers die aan individuen zijn opgelegd en met dank aan de indirecte inzet van aardgas. Met zo'n dekking moet u bijna hopen op een strenge winter en op hoge olieprijzen. Maar hoe moet dat volgend jaar, wanneer de kredietcrisis deze begroting reeds lang heeft ingehaald, de lonen toch iets minder zijn gematigd dan gehoopt en het kabinet tegen de grenzen van zijn financiële creativiteit aanloopt?

Het kabinet boekhoudt voor het hier en heden en niet voor de toekomst. "Op de winkel passen" zou ik het niet willen noemen. Dit zou denigrerend zijn tegenover mensen die echt op hun winkel passen. Dat is namelijk niet niks. Zij moeten vernieuwen, innoveren en verbouwen. Daar steekt deze stilstandbegroting bleek bij af. Zelfs de paradepaardjes van uw beleid, de wijken en jeugd en gezin, verzanden door onhandig gesteggel met corporaties en doorgeslagen bemoeienis en bureaucratie. Het kabinet raakt uit koers. Dat is op zich knap als je stil ligt.

U vertrouwt erop dat uw vaste klanten u blijven waarderen. U blijft de kleine negotiant die de concurrentie niet aangaat. Ziet u dan niet dat wij de slag aan het verliezen zijn? Waarom vliegt u niet boven de puntenwolk van de koopkracht uit? Waarom ontstijgt u de kwart procenten niet? Ziet u dan niet dat mensen een visie willen? Zij willen niet naar de mond gepraat worden. Toon ambitie en leiderschap! Wat is uw stip aan de horizon? Waar willen wij heen? De centrale vraag is of Nederland durft te hervormen. Grijpen wij de kansen van globalisering en technologische vooruitgang? Zorgen wij ervoor dat wij de bedreigingen aankunnen? Willen wij ons sociale stelsel aanpassen aan de vergrijzing of moeten de volgende generaties hiervan de lasten dragen? Investeren wij fors in onderwijs, kennis en innovatie of zakken wij op de route van de Europese ranglijst? Zetten wij een deel van de groei in om de economie klimaatneutraal te maken of houden wij het bij de oude oplossingen? Wordt het natuur of steen? Hebben wij het lef om onze energievoorziening te moderniseren of blijven wij afhankelijk van het Midden-Oosten en Rusland? Waar is uw ambitie voor Europese energieonafhankelijkheid in tien jaar?

Veel beleid overleeft de situatie waarin het nodig was. Ons ontslagrecht stamt nog uit de Tweede Wereldoorlog en was bedoeld om herhaling van de massawerkeloosheid uit de jaren dertig te voorkomen. De arbeidsmarkt van deze eeuw is onvergelijkbaar. Onze woningmarkt was destijds bedoeld om eigenwoningbezit te bevorderen, maar hindert nu in deze doelstelling. Bismarck stelde de pensioengerechtigde leeftijd op 65 jaar, met in het achterhoofd de levensverwachting van toen. Die levensverwachting is nu 80 jaar, minister Donner. Beleid creëert winnaars en verliezers, insiders en outsiders. Machtige, gevestigde belangen hebben baat bij instandhouding van de status-quo. Uw eigen commissie-Bakker wilde die openbreken en outsiders een kans geven. Zij kreeg echter het nakijken, weg met de participatie. Minister Donner, u verbijt zich. Uw revolutie blijft uit. Met de Raad van State zegt mijn fractie: het kan zoveel beter, minister Bos. Het onvermijdelijke is niet te voorkomen, minister Donner. U plukt alleen het laaghangend fruit. Halve maatregelen, zeg ik.

Daarvan heb ik al vanaf het begin dat mijn partij een eigen commissie-Bakker neerzette, gezegd dat het niet betekent dat iemand tot 65 jaar met de knieën in het zand moet blijven zitten, zoals het gezegde luidt. Dat kan ook nu al niet. Wij willen van baanzekerheid naar wekzekerheid gaan. Dat betekent dat je "een leven lang leren" introduceert en dat iemand die een zwaar beroep heeft bijvoorbeeld rond zijn vijfenveertigste een herscholing kan doen. Zo kunnen er bijvoorbeeld betaalde conciërges op scholen worden neergezet. Naar dat soort economieën zullen wij in de eenentwintigste eeuw moeten toewerken. Landen om ons heen doen dat al.

Voorzitter. Ik vraag het kabinet en de minister-president wat zijn stip aan de horizon is. Of kijkt u vooral ver voorbij uw eigen horizon, minister-president? U hebt wel enthousiasme voor de Randstad in 2040 en nog meer voor het verzanden met Veerman in de tweeëntwintigste eeuw. Hoe verder weg, hoe enthousiaster u wordt.

Ik probeer u toch iets meer bij deze tijd te brengen. Er ligt een prachtige investeringsagenda voor onderwijs, kennis en innovatie. En u als voorzitter van het Innovatieplatform weet daar alles van. Toch wacht deze agenda al jaren op uitvoering én op middelen. Waarom zet u niet door? Er is 6 mld. nodig. Wij zetten daarop in voor twee kabinetsperiodes lang. Dat is onze stip aan de horizon, onze agenda mét ambitie. Wij vragen u, dat ook te doen en ik vraag de Kamer, mevrouw Hamer, om dat samen te doen: een akkoord voor 10 jaar over politieke scheidslijnen heen, met een agenda van vroegschoolse opvang tot een levenlang leren, voor het bestrijden van de uitval in het vmbo tot het faciliteren van de bètaopleidingen in het hoger onderwijs; een agenda die investeert in top onderzoek- en kenniscentra, een stevige agenda verankerd in maatschappelijke vraagstukken; voor een zorgstelsel dat bewaakt en verbeterd moet worden en schreeuwt om innovatie; voor een belastingdienst en een kilometerbeprijzing met adequate ict-toepassingen, maar ook harde afspraken met energiebedrijven voor een verplichte productie van schone energie. De tijd van alleen convenanten is voorbij. Laten wij dat nú doen. De ontwikkeling van onze kenniseconomie is harde noodzaak. De koele cijfers soufleren ons. Nederland bungelt onderaan de Europese lijstjes. Laten wij het nu doen voor banen en bedrijven in Nederland. Lucent verplaatst 1000 man, Ericsson schrapt r&d activiteiten en Logica vertrok naar Engeland. Wij missen de wizz kids. Weet u toen TomTom 60 vacatures had voor ingenieurs, solliciteerde geen enkele Nederlander. Ik kreeg geen gehoor bij uw kabinet voor een voldoende voor wiskunde. Bij u is een vijfje genoeg.

Een aardig belastingklimaat maakt nog geen aardig vestigingsklimaat. Wij hebben de beste scholen nodig met tweetalig onderwijs, een welkom klimaat voor kennismigranten: open en tolerant, met waardering voor verscheidenheid omdat het een bron is voor creativiteit en vernieuwing, een bloeiend cultureel leven met internationale allure.

Het handelen, het rentmeesterschap jegens de kunstensector past daarin niet. Het handelen van minister Plasterk rond de basisinfrastructuur getuigt van wereldvreemde nivelleringsdrang. Of is het gewoon plat geldtekort. In dat geval Plasterk, zet die hoed af en ga met de pet rond.

Mensen zijn cynisch over Den Haag, niet altijd onterecht. Wij maken het er soms naar: koopkrachthysterie, McCarthy-achtige debatten over de jaren tachtig en een hetze rond ontwikkelingsorganisaties. "Dit gaat helemaal nergens over", zijn gevleugelde woorden en inmiddels niet meer alleen aan de borreltafel. De echte zorgen van mensen liggen in hun dagelijkse werkelijkheid van promotie, ontslag, verhuizing, ziekte, ongeluk en schuldsanering, het door regels vergalde werkplezier van verpleegkundigen en leraren en de soms gefrustreerde zoektocht van ouders naar goedkope, betaalbare kinderopvang. Allemaal gebeurtenissen die het CPB-model niet kent.

Voor mij beginnen alle vragen bij mensen zelf, bij ieder afzonderlijk. De maatschappij is gedemocratiseerd. Mensen staan kritischer tegenover gezagdragers die hun legitimiteit moeten verdienen. Maar de democratie wordt niet onderhouden. Democratie is niet: u vraagt, wij draaien. Die belofte van maakbaarheid kan de politiek niet waarmaken en die wil ik ook niet waarmaken. Immers, niet ieder risico en ongemak in het leven kent een politiek antwoord.

Er zijn genoeg onderwerpen waar de politiek wél over gaat, maar ook dan geeft dit kabinet niet thuis. Het enige onderhoud aan onze democratie komt in de vorm van een staatscommissie. Die gaat de Grondwet bestuderen. Komt er bijvoorbeeld een debat over de acceptatieplicht voor het bijzonder onderwijs? Staan bestaande oude structuren ter discussie? Geven wij mensen echt een stem, of laten wij het bij interpunctie, bij punten en komma's van de Grondwet?

Hoe kunt u mensen vragen om dit kabinet te vertrouwen als u geen vertrouwen aan burgers durft te geven, want dat doet u niet als u geen openheid biedt over de oorlog en over onze betrokkenheid in Irak.

Ik heb u gevraagd naar de doelen, naar de stip aan de horizon. Kom nu niet weer met die replica van dat VOC-schip. Hoe wil dit kabinet de geschiedenisboekjes ingaan? Toch niet als de moraalridders, strijdend tegen de vrijzinnigheid. De ChristenUnie heeft al geschiedenis geschreven, met een boekje, een beetje plat, ik bedoel: met een enigszins dun boekje. Zij heeft daarin verteld over haar successen in deze regering. Zij heeft er blijkbaar weinig vertrouwen dat het nog lang duurt.

Voorzitter. Wij hebben ook dit jaar tegenvoorstellen gedaan met een eigen begroting, een niet altijd populaire begroting, maar wel een begroting die meer recht doet aan de turbulente tijden die wij tegemoet gaan. Ik begon anderhalf jaar geleden met oppositievoeren naast dit kabinet. Wij voeren met u in flottielje, ministers, maar u hebt uw zeilen al gestreken en u dobbert rond. Wij varen door, nieuwsgierig naar de toekomst.

Voorzitter. Nederland staat er goed voor als ik Hare Majesteit mag geloven. Op de dag waarop de beurzen vele procenten dalen en buitenlandse banken omvallen, gaat het goed met Nederland. De koopkrachtplaatjes zien er bemoedigend uit: groei moet, groei doet je goed.

Voorzitter. De grenzen van wat wij de aarde en haar bewoners kunnen aandoen, zijn bereikt. Onderzoekers vallen over elkaar heen met berichten over de nijpende wereldvoedselcrisis, de gevolgen van de opwarming van de aarde, de uitputting van de natuurlijke hulpbronnen, het grote tekort aan drinkwater en het voortdenderende verlies aan biodiversiteit. De kredietcrisis voltooit het beeld van een wereld die in brand staat. Die berichten vragen om een daadkrachtig antwoord van de regering, maar de Miljoenennota lijkt geschreven met de oogkleppen op van de paarden voor de gouden koets. Er wordt nauwelijks verder gekeken dan onze landsgrenzen en de Miljoenennota straalt daardoor een dorpse mentaliteit uit. De schrijvers blijken vooral geïnspireerd door electorale angst en door de jacht op de kiezersgunst van de hard werkende Nederlander. Waar werken wij dan zo hard aan en wat levert het op in termen van duurzaamheid? De wereld gaat aan vlijt ten onder, schreef Max Dendermonde in 1954 en nooit eerder waren die woorden zo waar als nu. Nederland is geen eiland zegt minister Bos in het voorwoord van de Miljoenennota. Alsof het een nieuw geografisch inzicht zou betreffen! Hij zegt daarbij dat wij hier grote gevoeligheid hebben voor wat er in de rest van de wereld gebeurt, maar wat de directe en de indirecte gevolgen zijn van ons handelen elders in de wereld, voor de armen, voor de dieren, voor het natuur en voor het klimaat, daar wordt met de Miljoenennota nauwelijks bij stilgestaan. In die zin maakt het kabinet zich duidelijk schuldig aan eilanddenken. Nee, voorzitter, Nederland is geen eiland, al was het maar omdat wij driemaal de oppervlakte van Nederland nodig hebben om de ongebreidelde consumptiehonger op ons eigen eilandje te stillen, al was het maar omdat wij voor de bio-industrie in Nederland toestaan dat er honderdduizenden hectaren tropisch regenwoud worden gekapt voor de productie van ons veevoer. De Partij voor de Dieren vindt het ronduit decadent, ja decadent, dat de plannen van dit kabinet zich vooral richten op het vergroten van de welvaart hier zonder stil te staan bij degenen die elders hard geraakt worden door wat onze regering het komende jaar in petto heeft. Dan heb ik het over het feit dat Nederland een van de grootste importeurs van granen voor veevoer is. Veevoer concurreert in hevige mate met voedsel voor mensen. Immers, bijna de helft van de wereldgraanoogst wordt door de veehouderij opgeslokt.

Nederland is met zijn hoge vleesproductie medeverantwoordelijk voor het feit dat bijna één miljard mensen honger lijden. Ik heb het over de 450 miljoen landbouwdieren in Nederland, die voor onze lekkere trek worden gemarteld en gedood na een kort en zeer ellendig leven. Ik heb het over de miljoenen wilde dieren die op de rand van uitsterven staan, omdat hun leefgebied drastisch is verkleind door onze onstuitbare honger naar meer.

Het is voor de PvdD onacceptabel dat dit kabinet in de Miljoenennota vooral antwoord geeft op de vraag hoe wij hardwerkende Nederlanders ook volgend jaar meer kunnen uitgeven, hoe wij hardwerkende Nederlanders het investeringsklimaat kunnen verbeteren en hoe wij hardwerkende Nederlanders internationaal de liberalisering van de wereldmarkt kunnen bevorderen. Het zijn de one-issuegeluiden hier in deze Kamer die alleen gericht lijken te zijn op de exclusieve belangen van de Nederlander en zijn koopkracht. Als je echt naar een duurzame samenleving streeft, moet je niet alleen naar de grenzen van je eigen eilandje kijken, maar ook naar de gevolgen van het Nederlandse beleid voor de rest van de wereld. Ik wil de regering dan ook oproepen, de Miljoenennota uit te breiden met een wereldeffectrapportage. Ik doel daarbij op een doorrekening van de gevolgen van de Miljoenennota voor de wereldvoedselverdeling, voor de opwarming van de aarde, de ontbossing en het welzijn van dieren hier in Nederland en daarbuiten. Hierop krijg ik graag een reactie van de minister-president. Voor bedrijven is het namelijk heel normaal, zelfs verplicht om een milieueffectrapportage te overleggen. Waarom zou dat bij de besteding van 180 mld. euro aan overheidsgelden totaal uit het oog verloren worden?

Vooruitlopend op de resultaten van deze wereldeffectrapportage is al duidelijk dat de wereldproblematiek vraagt om bezinning. Bezinning op ons eigen handelen en consumptiegedrag. Steeds meer onderzoekers benadrukken dat wij de grenzen van het ongebreideld consumeren hebben bereikt. Wij zullen onze consumptie moeten matigen om onze aarde te redden en solidariteit en mededogen invulling te geven. Het is zoals Arnold Heertje onlangs zei: groei is een veel te beperkte maatstaf voor welvaart. Nobelprijswinnaar en voorzitter van het IPCC, de heer Pachauri, stelt dat een boer op 1 ha. grond het hele jaar wel 30 mensen kan voeden met groente, fruit en granen, maar slechts vijf tot tien mensen als land alleen gebruikt wordt voor de productie van vlees, zuivel en eieren. Wij kunnen dus eenvoudig drie tot zes keer zoveel monden voeden met een iets ander beleid! Daar liggen de mogelijkheden om de welvaart in de wereld te herverdelen. Wij kunnen de kosten van het klimaatbeleid met 50% verminderen. Is dat nu geen goed nieuws? Hoe moeten wij dat doen? Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving dienen wij simpelweg toe te gaan naar een dieet met minder vlees. De zojuist verschenen Milieubalans is helder over de klimaatdoelstellingen van dit kabinet: ze worden niet gehaald en zeker niet als te veel op Europa wordt geleund, en dat gebeurt. Er is een trendbreuk nodig. Waar wachten wij op?

Een regeling voor zonneboilers en het toejuichen van windmolens is nog geen duurzaam beleid. Alle klimaatdoelstellingen van dit kabinet voor particuliere huishoudens kunnen worden gerealiseerd als wij Nederlanders allemaal één dag geen vlees zouden eten. De Partij voor de Dieren heeft sinds haar entree in de Kamer gepleit voor vleesconsumptievermindering. Wij hebben zelfs een film gemaakt over de gevolgen van de veehouderij voor het klimaat. Het heeft even geduurd, maar gelukkig zie ik nu iets daarvan terug in de begroting van milieuminister Cramer, die zegt werk te willen maken van een vermindering van de vleesconsumptie. Ook de minister voor Ontwikkelingssamenwerking roept ons op, de biefstuk wat vaker te laten staan. Die waarheid doet echter, heb ik het idee, nog wel een beetje pijn, want de minister van LNV lijkt een heel andere koers te willen varen. Welke lijn heeft het kabinet nu? Die van de ministers van VROM en voor OS, of die van de minister van LNV? Eerlijk gezegd snap ik het nu niet meer. Ik zie de minister van LNV de benen uit haar lijf lopen om Nederlands kalfsvlees in Rusland te verkopen, en dat terwijl Europa heeft besloten om alle handelsbetrekkingen te bevriezen totdat de Russische troepen uit Georgië zijn gehaald. Graag duidelijkheid daarover.

De noodzaak om collectieve problemen ook collectief aan te pakken, blijkt aan dovemansoren gericht. Het kabinet kijkt zelfs liever naar het bedrijfsleven, de markt en de consument en blijft zelf als een soort voetbalvader aan de zijlijn staan: "Jongens, kom op, vooruit", maar zelf een regierol nemen, ho maar!

Zo'n houding verwacht je van de VVD. Die vindt milieubescherming niet eens een overheidstaak, zo hebben wij vandaag mogen vernemen. Van de regeringspartijen verwacht ik echter iets anders. Via nietszeggende convenanten wordt het bedrijfsleven opgeroepen vooral zichzelf aan te sporen om de troep die het maakt zelf op te ruimen. Zelfregulering heeft veel weg van het "doe-het-zelf-regeren". Robert Reich, een toonaangevend econoom, zei hierover: "Maatschappelijk verantwoord ondernemen is weinig meer dan flauwekul. De ravage die het superkapitalisme overal aanricht, kan alleen maar gekenterd worden door een versterking van onze publieke instituties." De markt kent geen ethiek, dat zouden christendemocraten, sociaalliberalen, sociaaldemocraten en socialisten met ons eens moeten zijn. Het is schandelijk dat de ABN Amro ongegeneerd beleggers oproept om te speculeren op de voedsel- en grondstofprijzen. Daarmee wordt gezegd: stap nu in en maak kleingeld van alles wat waarde heeft. Wij hebben van de economie een casino gemaakt. Niet de intrinsieke ontwikkeling van ons bedrijfsleven en onze samenleving bepaalt hoe het gaat met onze economie en onze welvaart. Nee, speculeren is de maat der dingen geworden. Een sterke overheid moet ingrijpen in plaats van te goochelen met koopkrachtplaatjes. Wij vragen om een streng beleidskader waarin de ecologische en maatschappelijke grenzen van economische groei gerespecteerd worden en langetermijnbelangen centraal gesteld worden. Wanneer maakt de regering daar eindelijk eens werk van?

De kredietcrisis is niets anders dan een symptoom van onze hebzucht, het westerse mens-centraaldenken ten koste van alles wat weerloos is. Het kabinet merkt niet op dat burgers hun groene zorgen onvoldoende verwoord zien in het overheidsbeleid. De overheid loopt liever achter de lobby aan van de bio-industrie, het bedrijfsleven en de visserij. Zij hebben er alle belang bij om de milieubeweging in diskrediet te brengen, waarbij dierenactivisten worden gecriminaliseerd en zij niet bereid zijn om dit te veroordelen als dat gebeurt. Ondertussen wordt het advies van de AIVD om meer transparantie te bewerkstelligen bij dierproeven of zelfs maar het budget te verhogen voor alternatieven, niet overgenomen. Ook de discussie over de subsidiëring van milieuorganisaties is werkelijk beschamend. Nee, neem dan de subsidiëring van de sectoren die onze leefomgeving kapot maken, zoals de 30 mln. subsidie aan de bio-industrie, en de visserij die met miljoenen euro's op zee wordt gehouden; maar tegen welke prijs? Ruim de helft van de vispopulaties is overbevist, een kwart is al ingestort, negentig procent van de grote vis is weg en driekwart van de commerciële vis zit in de gevarenzone. Visserijbioloog Pauly zegt: "De samenleving betaalt de vissers om het milieu te verwoesten." Het kabinet spreekt in de troonrede echter over een stabiele toekomst voor de visserij. Wat bedoelt het kabinet daarmee?

In de koopkrachtplaatjes komen de waarden die echt van belang zijn niet aan de orde. Er wordt eenzijdig gekeken naar wat het komende beleidsjaar ons in financiële zin oplevert maar niet naar wat wij kwijtraken in termen van natuur, biodiversiteit, milieu en dierenwelzijn. Voor wie verder kijkt dan koopkrachtplaatjes zijn wij vandaag opnieuw allemaal verliezers.

Nee, zeker niet. Het is van uitermate groot belang dat juist de mensen die in een kwetsbare zone zitten, beschermd worden tegen de markt. Als het gaat om zorg, onderwijs en arbeidsmarkt, moet daar alle geld naartoe om kansen te bieden aan mensen. Wij geloven er heel sterk in dat als mensen een goede opleiding krijgen en zij kansen krijgen om zich te ontwikkelen, een visie ontplooid kan worden richting een duurzame samenleving. De debatten die hier plaatsvinden, gaan evenwel vooral over wat wij erbij krijgen, zelfs in procenten, in plaats van dat ze gaan over wat wij aan het kwijtraken zijn. Wat hebben wij aan goed onderwijs als de scholen straks onder water staan? Wij realiseren ons te weinig dat wij op een Titanic zitten en dat wij een beetje met de dekstoelen aan het schuiven zijn om te proberen om het nog aangenaam te maken, terwijl wij een heel andere koers zouden moeten varen.

Ook het natuurbeleid is slachtoffer van zelfregulering. Pyromanen worden geraadpleegd over blusmethodes. Het huidige natuurbeleid is volgens het Planbureau voor de Leefomgeving onvoldoende. Strenge beschermingsmaatregelen en aankoop van grond zijn onontkoombaar, maar vooralsnog wordt vooral koortsachtig gezocht naar verdere groeimogelijkheden voor de vervuilende veehouderijbedrijven in een land dat qua natuurwaarden onderaan de Europese lijst bungelt. Een fikse krimp van de veestapel is de enige oplossing, maar krimp van de veestapel is in dit kabinet een taboe. Hoeveel moet er nog gebeuren voordat dit gaat veranderen?

Het is goed dat het kabinet extra geld lijkt uit te trekken voor de verbetering van het dierenwelzijn, maar laten wij niet te vroeg juichen, want er zit een adder onder het gras. Bij nadere bestudering lijken de bedragen onder de noemer "dierenwelzijn" vooral een verkapte ontwikkelings- en investeringssubsidie voor de bio-industrie. Wij worden voor het lapje gehouden en de dieren zijn daar de dupe van. Ik vraag de rentmeesters van dit kabinet hoe mensen verwachtingsvol naar de hemel kunnen kijken terwijl zij tegelijkertijd genadeloos omspringen met levende wezens die van hen afhankelijk zijn. Dierenwelzijn is voor het eerst opgenomen in het regeerakkoord. Hoe gaat de regering daar nu eindelijk echt werk van maken? Wat kan de minister-president zeggen over het dierenwelzijnsplaatje? Gaan wij de situatie benaderen die ons in kinderboekjes nog steeds als norm wordt voorgespiegeld? Er zullen daadwerkelijk stappen gezet moeten worden naar een mens- en diervriendelijke samenleving. De vraag is of en zo ja, wanneer het kabinet eindelijk beleid maakt en bereid is om daarmee substantiële stappen te ondernemen. In het belang van de dieren en in het belang van de mensen zal er spoedig een einde moeten komen aan de bio-industrie.

de voorzitter. Wie wil er niet vooruit in het leven? Iedereen wil vooruit. Daar is niets mis mee, integendeel. Iemand heeft uitgerekend deze week tot "week van de vooruitgang" benoemd. De vraag die wij hier moeten beantwoorden, is of het voorgenomen regeringsbeleid daarbij wel helpt of juist niet. Vaak wordt gezegd dat wij door onze politieke bijdragen ons land en de wereld een beetje beter willen achterlaten dan wij die aantroffen. Daarbij gaat het op z'n minst ook om de richting van deze veranderingen, om koers en kompas dus! Wat de één vooruitgang vindt, wordt door de ander mogelijk als achteruitgang ervaren. Het huidige vooruitgangsgeloof, met een horizon die vooral bestaat in materieel geluk, is trouwens veel te arm.

De verwachtingen waren bij het aantreden van dit kabinet hoog gespannen, zeker bij ons, niet in het minst door de deelname van twee christelijke partijen aan de coalitie. Dat zijn twee van de drie coalitiepartijen. En inderdaad, in het coalitieakkoord en later in het beleidsprogramma zaten punten waar wij warm van werden. Er waren nogal wat goede voornemens, waarvan wij toen zeiden: goed. Nu moet het er echter dan ook wel van komen! Wij zijn anderhalf jaar verder. Zeker, er gebeurt van alles, maar het kost ons nu en dan moeite om onze aanvankelijk warme gevoelens op temperatuur te houden. Immers, helaas zijn er koude douches te over: adoptie door homoparen, een ruime kabinetsdelegatie op de GayPride, meer mogelijkheden voor embryoselectie, het prostitutiebeleid nog niet ingeperkt, porno op de publieke omroep, gewetensbezwaarde trouwambtenaren nog steeds vogelvrij en het duo-moederschap versoepeld. Juist bij deze kwesties hadden wij op een andere koers hadden gehoopt van uitgerekend dit kabinet.

Waar gaat dit kabinet nu eigenlijk voor? Natuurlijk: Samen werken, samen leven. Wat is echter de immateriële inzet? Bijvoorbeeld op de thema's sociale cohesie, gemeenschapszin, verantwoord burgerschap. De één heeft het over niksigheid en de ander over een fletse uitstraling. Wat is daarop het daadkrachtige antwoord? Een nieuw elan is hard nodig.

Het onbehagen in de samenleving over de prestaties van de politiek en het gezag en de daadkracht van de overheid neemt eerder toe dan af. De cultuursocioloog Gabriël van den Brink stelde onlangs dat wij weer op zoek moeten naar het grote verhaal. Daar hebben burgers weer behoefte aan, omdat hun dat motiveert en inspireert. In culturele zin kent ons land een te grote diversiteit, stelt hij. Er is meer verbondenheid nodig aan elkaar en met het grote geheel. We hebben een publieke moraal nodig. En juist die hebben wij volgens hem aan de wolven gevoerd. Nu zoekt iedereen het zelf maar uit.

Er is dus weer een groot verhaal nodig. Ons grote verhaal is de verwijzing naar het enige zuivere kompas van het Woord van God, de Bijbel en Zijn Tien Woorden, land en volk tot zegen. Dit kompas te volgen -- en dat wordt van ons allen gevraagd -- is pas echt vooruitgang. Het zou werkelijke geborgenheid bieden aan alle burgers. De oproep ertoe is echter niet vrijblijvend. De consequenties moeten worden getrokken. Als wij dat doen, is daaraan Zijn zegen verbonden. Maar de andere kant van die medaille is dat als dit "navolgen" uitblijft, het ergste valt te vrezen.

Onze politieke overtuiging is geworteld in de joods-christelijke traditie en de Bijbelse boodschap voor het persoonlijke en openbare leven. Een zegen voor onszelf en ons land. Wie zal ontkennen dat onze jachtige en gestreste samenleving behoefte heeft aan de zondag als haven van rust? Wie durft eigenlijk af te dingen op de beschermwaardigheid van alle geschapen leven? Wie is er nog blind voor dat er op het punt van moreel besef een grote slag geslagen dient te worden als het gaat om gezagsverhoudingen, omgangsvormen en degelijke? Het is toch de omgekeerde wereld als bijvoorbeeld aan hulpverleners politiebegeleiding moet worden meegegeven om agressie en geweld te voorkomen. Wij zijn veel te toegeeflijk geworden. Wij moeten eens doorpakken. Dat zou pas vooruitgang zijn! Wil het kabinet bijvoorbeeld insteken op ondersteuning van de gastlessen van de Bond tegen het vloeken?

Ik denk ook aan schade en overlast door overmatig gebruik van alcohol en van drugs. Natuurlijk, eigen verantwoordelijkheid eerst. Daar waar aan de orde dragen ook ouders die. Wij moeten veel helderder maken dat wij jong en oud in voorkomende gevallen gewoon een maat opleggen en aanpassing afdwingen. Wij moeten af van het cultuurtje dat er toch eindeloos genoten en gedronken moet kunnen worden. Moed en lef zijn er voor nodig om ook dit aan te pakken.

De AIVD heeft recent aangegeven dat de terroristische dreiging uit radicaalislamitische hoek in ons land substantieel is toegenomen. Dat betekent opnieuw de zware verantwoordelijkheid om het debat over de groeiende islam in ons land eerlijk en open te voeren. Na Fitna is het debat over de islamisering welhaast stil gevallen. Sterker, sommige bewindslieden stralen uit dat deze islamisering over ons zal komen en dat de consequenties daarvan moeten worden aanvaard: feestdagen, huwelijksrecht, polygamie enzovoort. Ook het bredere debat over waarden en normen hoort hier bij. Kunnen wij daartoe verdergaande voorzetten van het kabinet verwachten en zo ja, welke?

Ook in internationaal verband zien wij de invloedsferen van de radicale islam snel groter worden, bijvoorbeeld in delen van Afrika. Heeft deze trend voldoende aandacht van de EU? Wat doet zij hiermee? Legt onze regering hierbij in internationaal verband vaak genoeg de vinger? Met welk resultaat en met welke consequenties?

In dit verband roep ik de regering op tot een krachtige houding ten opzichte van islamitische regimes op momenten dat zij bijvoorbeeld oproepen tot vernietiging van de jubilerende staat Israël of aanzetten tot demonisering van hun aartsvijand VS. Dat is iets waaraan wij nooit mogen wennen.

Het is ook beschamend dat het antisemitisme steeds weer de kop opsteekt. Dat kan toch niet? Graag ook op deze punten een heldere reactie.

Dat wil ik graag proberen. Als het bijvoorbeeld gaat om geweld tegen homo's, is mijn fractie helder. Dat kan dus niet, nergens, niet hier en niet elders. Dat is duidelijk. Over abortus provocatus hebben wij een moreel-ethische opvatting. Helaas -- dat is onze weging van het geheel -- is dat in onze wet- en regelgeving verankerd geworden. Daarbij voelen wij ons niet thuis. Daartegen blijven wij ons verzetten. Ik denk dat dit een oprechte opvatting is die politiek mag worden uitgedragen. Tegen bezettingen van klinieken en tumult daaromheen -- ik herinner mij nog heel goed de jaren 70 en 80, de Bloemhovenkliniek enzovoorts -- heeft mijn fractie altijd geprotesteerd, want zo gaan wij niet met elkaar om. Vergun mij echter een principiële opvatting over abortus provocatus.

Voorzitter. Mijn fractie maakt zich er in toenemende mate zorgen over dat de Europese Unie zich meer en meer lijkt te storten op de gelijke behandeling en non-discriminatie als thema. Nederland kent op dit aangelegen terrein relatief uitgebalanceerde wetgeving waarbij uitdrukkelijk rekening wordt gehouden met de eigen traditie. Het mag noch kan zo zijn dat ons systeem wordt gefrustreerd door Europese initiatieven, nu actueel voor "buiten de werkvloer". Dit is toch typisch een terrein waarvan wij helder moeten zeggen dat niet de Europese Unie, gedachtig het subsidiariteitsbeginsel, maar nationale overheden aan zet zijn? Is de regering hier wel voldoende alert op?

Wij nemen graag aan dat de bewindslieden van VWS hun uiterste best doen om hun beleidsterrein vooruit te helpen: kwaliteit, toegankelijkheid en bereikbaarheid. Toch schiet dat nog niet echt op. Elke keer weer wordt het uitgezette beleid overschaduwd door negatieve ervaringen van wachtlijsten, bureaucratie, een overmaat aan controlezucht en dergelijke. Hoeveel spoeddebatten zijn er in het achterliggende jaar al niet gewijd aan de wachtlijsten in de thuiszorg en in de jeugdzorg en aan de prijsvorming rondom medicijnen en medische dienstverlening? Hoe komt dat toch? Waarom kunnen ze in België blijkbaar wel wat hier maar steeds niet lukt, op deze punten althans? Wij moeten niet alles willen controleren, met alle rompslomp van dien. Een thuiszorg- of verpleeghuismedewerker wil iets voor de medemens betekenen, niet per handeling de minuten klokken. Deze verschraling leidt tot onvrede en ergernis. Wij horen helaas te vaak schrijnende verhalen en wij zijn dit meer dan moe. Het gaat niet allereerst om productiecijfers, maar om mensen in kwetsbare omstandigheden. Er moet een overtuigende omslag worden bereikt. Dit hardnekkige probleem is departementoverstijgend; graag aandacht daarvoor.

Met meer dan gewone belangstelling zien wij uit naar de toegezegde gezinsnota, die nog dit jaar, naar ik heb begrepen oktober aanstaande, verschijnt. Een goed en positief gezinsbeleid is immers urgent als wij veel maatschappelijke problemen willen oplossen.

Het gezin is en blijft de hoeksteen van onze samenleving. De definitie van "gezin" luistert nauw, daaraan zitten principiële kanten. Het mandaat van de overheid om in te grijpen in gezinssituaties, maar ook de grenzen daarvoor, vragen om precisie. Het ontmoedigen van echtscheiding, vooral met het oog op de kinderen, moet, zoals toegezegd, in deze nota concrete instrumenten krijgen. Wij hopen vurig dat deze nota op dit aangelegen beleidsterrein vooruitgang -- en dan echt in de goede richting -- mogelijk maakt. Het is immers uiterst urgent dat opnieuw wordt geïnvesteerd in de opvoeding van onze kinderen en in de begeleiding van onze jeugd.

Hieraan raakt uiteraard het beleidsterrein van de kinderopvang. Daarop moet worden bezuinigd. Dat kan ook. Tweeverdieners kunnen immers veel meer dan nu gebeurt, worden aangesproken op hun eigen financiële bijdrage. Bovendien moeten niet de kosten, maar het belang van het kind centraal staan in deze discussie. Het is veruit het beste als ouders hun kinderen zelf verzorgen. Daarom zou mijn fractie er in elk geval groot bezwaar tegen maken als het uiteindelijk zo uitpakt dat de informele kinderopvang en het gastouderschap, waarvoor wij in verhouding voorkeur hebben, het nakijken hebben. Uit het op 5 september gepubliceerde onderzoek van de Universiteit Leiden blijkt dat jonge kinderen zich bij gastouders veel meer op hun gemak voelen dan op kinderdagverblijven. Dat verbaast ons niets! Daaraan moeten wij consequenties verbinden. Het kindgebonden budget, mits breed ingericht en gevoed, biedt grote kansen. Welke beleidsconclusies worden aan de uitkomsten van dit onderzoek verbonden?

Hokken en keten waar veel alcohol wordt gebruikt, zijn een belangrijk jeugdprobleem. Juist bij dit thema blijkt de verkokering tussen de betrokken partijen groot te zijn. Dat is toch te gek voor woorden? Waarom maakt het kabinet niet nog meer haast om te komen met een integrale aanpak van dit probleem? Ook het aanbod van alcohol moet nu eindelijk eens echt aangepakt worden. De maatregelen van het kabinet tot nu toe zijn onvoldoende. Tegen prijsacties wordt nauwelijks opgetreden en een effectief reclameverbod ontbreekt. Alcohol is op te veel plaatsen verkrijgbaar. Daarom zullen wij tijdens de komende begrotingsbehandeling concrete voorstellen doen om dit probleem echt eens aan te pakken.

De aanbevelingen van de commissie-Veerman worden overgenomen. Dat is terecht, want het gaat om een majeur probleem. Toekomstgericht overigens; "Geen paniek, wel snelle actie" was het adagium van de heer Veerman toen hij zijn rapport presenteerde. Hoe worden de nodige geldelijke middelen over vele jaren veiliggesteld? Komt er toch een fonds uit aardgasbaten? En hoe houden we het blijvend op de politieke agenda? Deze vraag moet natuurlijk ook de Kamer beantwoorden. De instelling van een themacommissie kan daarbij nuttig zijn.

Er is ook een visie op de Randstad gepresenteerd tot 2040. Wij gaan daarover graag in gesprek. Wij willen nu wel markeren dat het platteland en regionale steden niet in onzekerheid mogen verkeren. Ons voorstel is om het samenwerkingsverband van plattelandsgemeenten -- de zogeheten P10 -- een status te geven als overlegpartner, vergelijkbaar met die van de grote steden en de middelgrote steden, respectievelijk de G4 en G31. Ook het behoud van het voorzieningenniveau van kleine kernen verdient blijvend aandacht. Ik wil graag een toezegging op dit voorstel.

De agrarische sector en de visserij verdienen voluit de steun van de samenleving. Zij brengen ons dagelijks voedsel. Bovendien ontlopen zij hun verantwoordelijkheid als het gaat om duurzaamheid, niet. Maar de boeren en vissers moeten hiervoor wel een reële kans behouden. Er moet ook voldoende brood op hun plank komen, zo simpel is het.

Ik denk er helemaal niet over om die beschuldigingen terug te nemen. Alleen als het gaat om Wakker Dier en de nertsenfokkerij, wil ik daarnaar onderzoek doen. Als ik wat dat betreft fout zit, wil ik dat absoluut nuanceren want wij moeten eerlijk door het leven gaan. Dat geldt ook indien dat voor mij betekent dat ik mijn woorden terug moet nemen. Wat Greenpeace en de Vogelbescherming betreft is het heel duidelijk. Ik heb genuanceerd gesproken en niet de intenties van die organisaties aan de orde gesteld. Ik heb op zichzelf begrip voor die intenties en misschien heb ik daarvoor hier en daar zelfs nog waardering ook. Als het gaat om het afstorten van natuursteenblokken in visgebieden met alle risico's van dien, ben ik van mening dat dit de rechtsstaat en de rechtsorde tart. Daaraan moeten wij dus niet willen toegeven en beginnen. Dat wil ik duidelijk maken.

Ik was bezig met bijna het laatste blokje, namelijk de energie. Ik heb gezegd dat energie weer "hot" is. Het accent ligt nu op de beschikbaarheid en dat is terecht. Stijgende energieprijzen, eindige voorraden fossiele brandstoffen en mogelijke energieconflicten nopen tot actie. De spierballentaal van Rusland in de afgelopen weken, was een duidelijk signaal. Een intensieve discussie moet in concrete actie uitmonden. Wat mijn fractie betreft staat het slot op de bouw van een nieuwe kerncentrale ter discussie: niet over drie jaar, maar nu. De laatste brief daarover van het kabinet, vond ik dan ook niet onverstandig. Laat Delta maar met een aanvraag komen. Die zal netjes worden beoordeeld. Zo hoort het ook. De conclusie van die discussie moet zijn of de bouw al dan niet doorgaat. Daarover is nog geen uitspraak. Wij moeten die discussie aan willen gaan, al zal die veel tijd in beslag nemen. Ik liet mij informeren en heb begrepen dat de aanlooptijd vijf, zes of zeven jaar zal zijn. Als wij daaraan pas na deze kabinetsperiode beginnen en tot de conclusie komen dat wij die richting op moeten als interimoplossing voor de energiebalans, zouden het verloren jaren geweest kunnen zijn.

De koopkrachtdiscussie is altijd dominant. Belofte maakt schuld. Niemand mag er in koopkracht op achteruit gaan. Wij willen allemaal vooruitgang. Ik vraag bijzondere aandacht voor de inkomenspositie van eenverdieners en die van chronisch zieken en/of gehandicapten en sommige ouderen. Van een christelijk-sociaal kabinet mag juist worden verwacht dat die groepen er relatief beter af komen dan bijvoorbeeld tweeverdieners.

Ik sluit mij aan bij het weblog van de heer Slob waarin hij zich uiterst kritisch uitlaat over het pleidooi van premier Balkenende om arbeidsparticipatie te verheffen tot een morele plicht. Hij sprak van overwaardering van betaald werk en wees daarbij op het belang van vrijwilligerswerk en mantelzorg. Dat deed hij zojuist ook.

Voorzitter. Wij hebben vandaag veel gesproken over plannen, begrotingen en tegenbegrotingen. Wat zijn plannen en begrotingen echter waard als de burger er geen vertrouwen in heeft? Bijna de helft van de bevolking vindt dat het kabinet de samenleving verslechtert. Hoe komt dat? Doordat dit kabinet desastreuze beslissingen neemt en vervolgens goochelt met de cijfers.

Afgelopen zomer heb ik een onderzoek laten uitvoeren naar de kosten van het generaal pardon voor asielzoekers dat vorig jaar door de draai van het CDA mogelijk werd gemaakt. Die beslissing tot uitvoering van een generaal pardon, was al erg genoeg. Nadat ik met het CDA drie jaar heb gezwoegd om dertig jaar wanbeleid te herstellen, ging het ineens om als een blad aan een boom om samen met de PvdA op het pluche te kunnen blijven. Vanochtend hebben wij allemaal in de Volkskrant kunnen lezen dat de toestroom van asielzoekers weer toeneemt en dat de begroting voor de opvang weer omhoog moet worden bijgesteld.

Het generaal pardon is helaas een feit, maar daar ging mijn onderzoek niet over. Mijn onderzoek ging over de kosten. Als je een beslissing neemt of als je, zoals in het geval van het CDA, besluit om 180 graden te draaien, moet je eerlijk zijn tegen de burger over de gevolgen en de kosten ervan. Dat is niet gebeurd. De bestudering van dit dossier heeft tot de conclusie geleid dat deze regering niet alleen de Kamer, maar ook de hele Nederlandse bevolking heeft misleid en voorgelogen. De kosten van het generaal pardon van 27.500 uitgeprocedeerde asielzoekers, zouden volgens dit kabinet bijna 450 mln. bedragen. Onderzoek van Trots op Nederland toont aan dat de kosten in 2009 bijna het dubbele zullen bedragen en dat de totale kosten van het generaal pardon meer dan 6 mld. zullen zijn, dus meer dan twaalf keer zo veel. Dat is nog een heel voorzichtige en conservatieve inschatting.

De rekening van dit desastreuze beleid wordt bij volgende kabinetten neergelegd en dus uiteindelijk, zoals altijd, bij de belastingbetaler. Ik wil een paar voorbeelden geven. Ik heb maar vijf minuten, voorzitter, dus ik geef u graag de berekeningen.

Ik noem een paar voorbeelden. Dit kabinet bevestigt bij herhaling het aantal van 27.500 mensen en stelt vervolgens met droge ogen dat bijna de helft van die asielzoekers uiteindelijk toch wel een verblijfsvergunning zou hebben gekregen. Dat zegt niet alleen iets over de bedenkelijke wijze waarop deze regering met cijfers en met waarheid omgaat, maar ook iets over de nonchalante houding die wordt aangenomen als het op de uitvoering van het immigratiebeleid aankomt. "Ze hadden toch wel een verblijfsvergunning gekregen." Als je zo over het immigratiebeleid denkt, kan je er beter direct mee stoppen.

Niets deugt in het verhaal van dit kabinet. De cijfers over de aantallen uitkeringen, de aantallen gezinnen, de uitvoeringskosten en de voorspelde arbeidsparticipatie zijn veel te laag en bijkomende kosten worden gewoon verzwegen.

Ik zal hiervan twee voorbeelden geven. Het eerste is dit. Het kabinet gaat uit van een uiteindelijke arbeidsparticipatie van 70%, terwijl het CBS het percentage van 20 hanteert en zelfs VluchtelingenWerk een percentage van 30. Het tweede voorbeeld is het volgende. In maart van dit jaar schrijft de heer Nijpels als voorzitter van de Taskforce huisvesting statushouders dat er 21.000 woningen nodig zullen zijn voor deze asielzoekers. Dat betekent dat starters op de woningmarkt, onze eigen jongeren, die vaak al jaren wachten op een betaalbare woning -- in Amsterdam tussen de zeven en elf jaar -- nog veel langer zullen moeten wachten. Het is een feit dat van de nieuwe statushouders ongeveer 5500 mensen zorgbehoevend zijn. Dat is een aanslag op het woningbestand en natuurlijk ook op de zorgcapaciteit, die nu al niet toereikend is.

De toestroom die ons nog te wachten staat ingevolge gezinshereniging en gezinsvorming, gaat veel extra geld kosten en zal bij het aantal van 18.000 alleenstaanden naar verwachting op rond de 20.000 personen liggen. Dat betekent dat het verwachte totale aantal aan instroom bijna 50.000 mensen is. Graag ontvang ik van het kabinet een berekening van dit totaal. Voor de duidelijkheid: die gezinsvorming en gezinshereniging zijn nog niet meegenomen in het bedrag van 6 mld.

Wat hadden wij kunnen doen met die 6 mld.? Salarissen van leraren, politiemensen en verpleegkundig personeel omhoog brengen. Zorg voor onze ouderen en echte hulpbehoevenden op een menswaardige manier regelen. Veiligheid van onze burgers waarborgen. Wat hadden wij kunnen voorkomen als deze beslissing niet was genomen? De ongebreidelde en onverantwoordelijke aanslag op de portemonnee van de burger, zoals de accijnsverhogingen, de vliegtaks, de belasting op de AOW, de verhoging van de gemeentelijke belastingen enzovoorts, enzovoorts.

De conclusie is duidelijk: het CDA kreeg het pluche en de PvdA kreeg het generaal pardon. De burger kreeg de rekening in de maag gesplitst. Als dit kabinet daadwerkelijk wil dat de burger weer vertrouwen krijgt in de politiek, is nu het moment. Geef duidelijkheid! Begin met eerlijke cijfers te geven, begin met toe te geven dat de totale kosten van het generaal pardon niet 450 mln. maar zeker 6 mld. bedragen.