Inhoud
Het ontstaan van bekkeninstabiliteit
Behandeling van bekkeninstabiliteit
Deze brochure wordt u aangeboden om u te informeren over bekkeninstabiliteit. Bekkeninstabiliteit kan veel verschillende lichamelijke klachten geven. Alleen een arts of een fysiotherapeut met speciale interesse in dit vakgebied kan beoordelen of bepaalde lichamelijke klachten het gevolg zijn van deze aandoening.
De aandoening bekkeninstabiliteit bestaat al lang, maar heeft pas sinds 1991 een naam gekregen. Bekkeninstabiliteit wordt ook wel bekkenpijnsyndroom genoemd. Bekkeninstabiliteit komt vaker voor bij vrouwen, het ontstaat meestal tijdens de zwangerschap of bevalling.
In ziekenhuis de Heel is een team van deskundigen gespecialiseerd op het gebied van bekkeninstabiliteit. Het team bestaat uit gynaecologen, orthopeden, revalidatieartsen, fysiotherapeuten en ergotherapeuten. Deze samenwerking is van groot belang om u ais patiënt zo goed mogelijk te begeleiden en uw herstel te bevorderen. In het team is al veel ervaring opgedaan en kennis verzameld. De fysiotherapeuten van het team werken nauw samen met de fysiotherapeuten in de diverse praktijken in de Zaanstreek.
Om te kunnen verklaren wat bekkeninstabiliteit is, is het nodig eerst aandacht te besteden aan de opbouw van het bekken. Het bekken vormt de verbinding tussen de romp en de beide benen. Het gewicht van de romp rust als het ware op het bekken. Daarnaast wordt vanuit het bekken het bewegen van de benen mogelijk gemaakt.
De heupgewrichten zijn een belangrijk onderdeel van het bekken. Naast de heupgewrichten zijn in het bekken nog een aantal minder opvallende gewrichten aanwezig. Dit zijn de symfyse, de sacroiliacale gewrichten, en het promontorium. Op de tekening kunt u zien waar deze gewrichten zich bevinden. Het zijn plaatsen in het bekken waar losse botstukken door middel van banden en spieren met elkaar zijn verbonden. De banden bestaan uit zeer stug materiaal dat beperkt elastisch is. De spieren hebben een aanhechting aan de botten en zorgen er samen met de banden voor dat de ver- schillende botdelen goed op hun plaats blijven.
Bekkeninstabiliteit
Bij bekkeninstabiliteit versoepelen de banden in het
bekken. De verschillende botonderdelen krijgen hierdoor een grotere beweeglijkheid
ten opzichte van elkaar. Dit kan pijn veroorzaken. Pijn kan ontstaan door
de rek die in de banden ontstaat. Ook kan pijn ontstaan door een overbelasting
van de rugspieren, de bilspieren en de binnendijspieren. Het bekneld raken
van een zenuw kan ook een oorzaak zijn van pijn.
Het ontstaan van bekkeninstabiliteit
Tijdens de zwangerschap
Tijdens de geboorte van een kind moet het bekken enigszins
ver- vormbaar zijn om de baby te laten passeren. Dit verweken van het bekken
vindt tijdens elke zwangerschap plaats onder invloed van zwangerschapshormonen.
Het is een natuurlijk proces en levert voor de stabiliteit van het bekken
meestal geen problemen op. De spieren van het bekken zorgen dat het versoepelen
geen problemen geeft. Als deze spieren niet krachtig genoeg zijn ontstaat
bekkeninstabiliteit.
Tijdens de bevalling
Tijdens een bevalling kan schade ontstaan aan de banden
en spie- ren van het bekken. Bijvoorbeeld bij de geboorte van een groot
kind bij een vrouw met een relatief smal bekken. Ook tijdens een kunstverlossing
kan schade aan het bekken ontstaan met als ge- volg bekkeninstabiliteit.
Een combinatie van verweking van het bekken én een zware bevalling
kan ook een oorzaak van deze aandoening zijn.
Ongeval / sportblessure
Het bekken kan beschadigen als er tijdens een ongeluk
of sporten grote kracht op wordt uitgeoefend. De pijnklachten die dan ontstaan
kunnen het gevolg zijn van bekkeninstabiliteit. De aandoening komt dus
ook bij mannen voor.
Klachten
De volgende klachten kunnen optreden:
- een moe gevoel of pijn rond het schaambeen, de symfyse;
- pijn tijdens of na beweging van het bekken bijvoorbeeld
na het lopen, traplopers, fietsen, autorijden, in en uit bed stappen en
om draaien in bed;
- startpijn: pijn die optreedt aan het begin van een
handeling, bij- voorbeeld tijdens het opstaan;
- waggelend lopen: het lichaam helt tijdens het lopen
steeds over naar het been waar het gewicht op rust;
- pijn na het vrijen;
- pijn in de onderrug. Pijn die vanuit de onderrug uitstraalt
tot aan de knie. Krachtverlies en / of gevoelloosheid in een been;
- incontinentie van urine: de plas niet op kunnen houden;
- pijn die toeneemt in het begin van de menstruatie,
bij een volle blaas en bij het ophouden van de ontlasting.
Herstelmogelijkheden
Bekkeninstabiliteit kan weinig ernstig zijn of zeer ernstig,
beperkt of zeer uitgebreid. Het is dan ook moeilijk om in het algemeen
een uitspraak te doen over de herstelmogelijkheden. Uw arts en de fysiotherapeut
bespreken met u welke mogelijkheden tot herstel er in uw persoonlijke situatie
zijn.
Bij een lichte vorm van bekkeninstabiliteit, ontstaan
tijdens de zwangerschap, kunnen de klachten binnen drie maanden na de bevalling
verdwijnen. Bij een meer ernstige vorm van bekkeninstabiliteit na de zwangerschap
kan dit wel een jaar duren. Het kan ook zijn dat klachten en beperkingen
in het bewegen blijven bestaan.
Behandeling van bekkeninstabiliteit
De pijn bij bekkeninstabiliteit is een signaal. Het is
een teken dat de banden en spieren (nog) niet stevig genoeg zijn om bepaalde
activiteiten uit te voeren. De behandeling van bekkeninstabiliteit bestaat
dan ook in hoofdzaak uit het trainen van de spieren en de banden. Als de
spieren en banden steviger worden zal de pijn ver- minderen. Het is belangrijk
een goede balans te vinden tussen vol- doende training en voldoende rust.
Uw fysiotherapeut adviseert hoe dit evenwicht te vinden.
Vóór de bevalling zal het accent meer liggen
op het adviseren van hulpmiddelen om de zwangerschap zo plezierig mogelijk
uit te dragen.
Het trainen van de spieren van het bekken
De fysiotherapeut leert u welke oefeningen u dagelijks
kunt doen. De oefeningen zijn eerst eenvoudig en licht. Na verloop van
tijd worden de oefeningen zwaarder.
Het is de bedoeling dat u weer zoveel kracht in de banden
en spie- ren opbouwt, dat u weer zonder pijn kunt fietsen, rennen en tillen.
De fysiotherapeut geeft u individuele instructie en daarnaast is training
in groepsverband ook mogelijk. Het trainen in groepsverband is vaak zeer
stimulerend.
Omgaan met pijn
De pijn ten gevolge van bekkeninstabiliteit kan verminderen
door:
-het trainen van de spieren en banden zoals hierboven
beschreven,
-het nemen van voldoende rust, het leren omgaan met de
pijn,
-het ondersteunen van het bekken met behulp van een zogenaamde
bekkenband,
-het aanpassen van de leefstijl waardoor het bekken minder
wordt belast en er dus minder pijn optreedt.
Bij bekkeninstabiliteit onderscheiden we twee vormen van
pijn. Pijn die direct optreedt, tijdens het bewegen, noemen we vroege pijn.
De pijn verdwijnt in rust weer snel, binnen 10 minuten. U doet er verstandig
aan deze pijn te voorkomen en eerder rust te nemen.
Het is lastig dat de pijn optreedt maar er treedt geen
schade op aan de banden in het bekken.
Pijn die een paar uur na zware belasting of langdurige
actie op- treedt en die daarna lange tijd blijft noemen we late pijn. Er
is dan een lichte beschadiging van het weefsel opgetreden. Als de pijn
na een goede nachtrust is verdwenen kunt u weer gewoon doorgaan met uw
dagelijkse activiteiten. Blijft de pijn nog aanwezig, neem
dan nog meer rust totdat de pijn is verdwenen. Als er
bij u sprake is van late pijn ga dan na wat u heeft gedaan. Bedenk na welke
activiteiten de pijn is ontstaan. Probeer deze late pijn zo veel mogelijk
te voorkomen. Vraag zonodig hulp en doe bepaalde activiteiten voorlopig
niet meer.
Als u rust, doe dit dan altijd in een voor u pijnvrije
houding, liggend of zittend. Als rusten in zijligging uw voorkeur heeft,
ondersteun het bovenste been dan met een kussen tussen de benen. Wees er
alert op dat u tijdens het zitten het gewicht altijd over de beide billen
en bovenbenen verdeelt.
Het ondersteunen van het bekken met een bekkenband
Een bekkenband, aangebracht om het bekken, geeft ondersteuning
en voorkomt dat er beweging optreedt in het bekken. Hierdoor kan pijn verminderen.
Een bekkenband kan, bij goed gebruik, de functie van de banden van het
bekken overnemen. U kunt een bekkenband in principe de gehele dag dragen.
Er zijn verschillende modellen, ook voor gebruik tijdens de zwangerschap
en de bevalling. De kosten van de band worden in de regel niet vergoed
door de verzekering.
In bed
Bij het verplaatsen in bed en het op de po gaan tijdens
een bedrustperiode, mag het bekken opgeheven worden. Indien dit door de
pijn onmogelijk is moet u hulp vragen. Het draaien in bed gaat vaak beter
als u de spieren van buik en billen aanspant en eventueel een kussentje
tussen de knieën klemt.
Bij het gaan zitten vanuit een liggende houding duwt u zich met de armen achter de rug omhoog. Als u vanuit een liggende houding uit bed wilt gaan kunt u het beste eerst op de zij gaan liggen en de benen buigen. Vervolgens laat u de benen uit het bed glijden en gaat u in één beweging rechtop zitten. Zorg er voor dat uw bed niet te laag is, maak eventueel gebruik van klossen om uw bed te verhogen. Deze klossen zijn verkrijgbaar bij Thuiszorg Zaanstreek Waterland. Het telefoonnummer van de Thuiszorg staat in deze brochure vermeld.
Opstaan
Zet bij het gaan staan uw armen op de stoel naast het
lichaam. Zet de beide voeten stevig naast elkaar en span de bekkenbodemspieren
en de bilspieren aan. Breng het gewicht goed naar voren en sta in een beweging
op. Kies altijd een hoge stoel om op te zitten, dit vereenvoudigt het opstaan.
Aankleden
Kleedt en verzorgt u zichzelf zoveel mogelijk zittend
Lopen
Het is goed toe te geven aan uw gevoel dat langzaam lopen
met kleine passen beter gaat. Span de spieren van uw buik, billen en bekkenbodem
tijdens het lopen aan. Het bekken stabiliseert hierdoor. Maak eventueel
gebruik van loophulpmiddelen zoals bijvoorbeeld een looprekje of elleboogkrukken.
Overleg met de fysiotherapeut hoe u deze hulpmiddelen het beste kunt gebruiken.
Traplopen
Traplopen is zeer belastend voor het bekken. Het is belastend
om- dat bij elke traptrede het gehele gewicht kortdurend op één
kant van het bekken rust. Dit geeft extra rek aan de banden. Beperk het
traplopers dus tot het hoogst noodzakelijke. Maak gebruik van de armleuningen
van de trap en gebruik uw armen goed als steun.
Tillen en dragen
Probeer tillen en dragen tot het minimum te beperken.
Als u toch moet tillen houdt u dan aan de volgende gulden
regels:
-ga recht voor het te tillen voorwerp staan;
-span de spieren van de bekkenbodem, buik en billen aan
en stabiliseer hierdoor het bekken;
-houd de rug recht tijdens het tillen;
-gebruik de spieren van de benen bij het tillen, buig
de knieën;
-draag het voorwerp zo dicht mogelijk tegen het lichaam.
Voor vrouwen die tijdens de zwangerschap klachten krijgen
ten gevolge van bekkeninstabiliteit volgt hierna een aantal adviezen voor
tijdens de bevalling.
Het is goed dat u zich realiseert dat tijdens de bevalling
druk wordt uitgeoefend op het bekken en dus op de bekkenbanden. Er kan
dus schade ontstaan tijdens de bevalling. U kunt zelf de schade zo veel
mogelijk beperken door een goede voorbereiding op de bevalling. Daarnaast
is het van belang dat u met de verloskundige of de gynaecoloog de verschillende
fasen van de bevalling van tevoren doorspreekt.
De ontsluitingsperiode
Probeer bij het opvangen van de weeën steeds een
stabiele houding voor uw bekken te vinden. De pijn van de weeën kan
soms de bekkenpijn overheersen. Blijft u zich toch bewust van de stand
van het bekken en houdt het bekken in een stand die verstandig is. Hiermee
wordt bedoeld een houding waarin beide kanten van het bekken gelijkmatig
worden belast. Spreidt de benen niet te ver en houdt de onderrug niet te
bol en niet te hol.
Als u veel pijn heeft in de onderrug of rond de symfyse, maak dan gebruik van de bekkenband. Het kan ook prettig zijn als iemand die bij de bevalling aanwezig is achter u gaat staan en uw bekken met beide handen steunt.
Uitdrijvingsperiode
Juist omdat het bekken extra soepel is, kan de bevalling
vlot verlopen. Probeer vertrouwen te hebben in uw lichaam. Goede ontspanning
en perstechniek zijn nu erg belangrijk. Blijf ook tijdens herpersen u voortdurend
bewust van de stand van het bekken.
Zorg er voor dat het bekken gelijkmatig wordt belast.
U kunt in principe bevallen op de rugliggend, halfzittend of eventueel
op de baarstoel. Afhankelijk van de snelheid van de uitdrijving en de toestand
van het kind, zal de arts of verloskundige daarin sturend optreden.
In het algemeen is het verstandig zo lang mogelijk te
vermijden dat de benen ver gespreid zijn of hoog opgetrokken worden. Een
kussentje in de rug kan ondersteuning geven.
Na de bevalling
Doe na de bevalling rustig aan en blijf uit voorzorg
alle houdingsadviezen die u tijdens de zwangerschap kreeg opvolgen. Neem
bij heftige pijn een aantal dagen bedrust totdat staan en lopen geen late
pijn meer geven. De beste houding voor het bekken is zijligging met een
kussen tussen de benen. Probeer in ieder geval een pijnvrije houding te
vinden, met ondersteuning van kussens.
Draag, ook uit voorzorg, een bekkenband. Als de bevalling
in het ziekenhuis plaats heeft gevonden schakelt de arts een fysiotherapeut
in die deskundig is op het gebied van bekkeninstabiliteit. Deze geeft u
een persoonlijk advies.
Het is belangrijk dat er voldoende hulp in de huishouding
is geregeld. In de eerste dagen na de bevalling kunt u op geleide van de
pijn de activiteiten uitbreiden. Vooruitgang betekent dat u steeds meer
activiteiten kunt ondernemen terwijl de pijn niet toeneemt.
Als er geen verbetering optreedt of er sprake is van
een verergering van de klachten in het bekken, raadpleeg dan opnieuw de
verloskundige, de gynaecoloog, de huisarts of de fysiotherapeut van het
team. U kunt ook een beroep doen op een gespecialiseerde fysiotherapeut
bij u in de buurt.
In het algemeen kan ongeveer 6 weken na de bevalling
worden gestart met het trainen van de banden en de spieren. De zwangerschapshormonen
zijn dan afwezig en de banden en de spieren kunnen weer meer worden belast.
Thuiszorg Zaanstreek Waterland
Bij Thuiszorg Zaanstreek Waterland kunt u hulpmiddelen
lenen als bijvoorbeeld klossen om het bed te verhogen. Ook kunt u een aanvraag
doen voor hulp bij de verzorging door de wijkverpleegkundige of hulp in
de huishouding. Om van het aanbod van de Thuiszorg gebruik te kunnen maken
is het nodig om lid te zijn of te worden.
Thuiszorg Zaanstreek Waterland is 24 uur per dag bereikbaar via telefoonnummer: 0900 - 8806
Stichting voor bekkenproblemen in Relatie tot Symfysiolyse
Patiënten met bekkeninstabiliteit hebben een vereniging
opgericht. Via deze vereniging kunt u in contact komen met lotgenoten.
Ook is er bij de vereniging voorlichtingsmateriaal verkrijgbaar. U kunt
de vereniging als volgt bereiken:
Stichting voor bekkenproblemen in relatie tot symfysiolyse
Postbus 38
6611 AA Overasselt
Telefoon: 024 - 622 13 52 of 070 - 363 67 89
Indien u vragen heeft of meer wilt weten over de werkwijze
van het team bekkeninstabiliteit in ziekenhuis de Heel kunt u contact opnemen
met het secretariaat van de afdeling fysiotherapie,
telefoonnummer: 075 - 6502 238
Voor een behandeling door een van de leden van het team
bekken- instabiliteit heeft u een verwijskaart van de huisarts nodig.