Geur als communicatiemiddel Inleiding Heb je je wel eens afgevraagd hoe er zo snel zoveel mieren in een suikerpot komen? Of hoe een wesp aan een andere wesp kan merken of ze bij dezelfde kolonie horen? Dit komt allemaal door hetzelfde fenomeen, geur. Als één mier de suikerpot gevonden heeft, laat hij op de weg terug naar het nest, een geurspoor achter. Hierdoor kan hij, en met hem veel andere mieren de suikerpot makkelijk terug vinden. Bij de wespen werkt het als volgt: als een wesp een wespennest in wilt, wordt hij eerst betast door waakwespen bij de ingang. Zij hebben een soort antennes waarmee ze geuren beter kunnen onderscheiden. Alleen als de wesp goed ruikt (dus de geur van de kolonie heeft), mag hij naar binnen. Geuren zijn dus een belangrijk communicatiemiddel in het dierenrijk. Iedereen heeft honden wel een aan elkaar zien snuffelen. Maar geuren worden ook gebruikt om iets veel belangrijkers aan te geven, namelijk of dieren willen paren of niet. Veel dieren doen dit via urine, maar het kan ook anders. Een loopse hond wordt door andere honden al van een afstand gespot. En zelf een klein diertje als een stippelmot heeft er een hele mooie manier voor gevonden De stippelmot in actie Stippelmotten (geslacht Yponomeuta) geven ook door middel van geuren aan of ze willen paren. Dit gaat als volgt: als een vrouwtje klaar is om te paren, zal ze eerst mannetjes moeten lokken. Daarom zorgt het vrouwtje dat ze in de buurt is van haar waardplant. Dit is de plant waar ze als rups van gegeten heeft. Rond paringstijd zullen er bij deze plant ook veel mannetjes zijn. Als het vrouwtje bij de plant is, gaat ze ondersteboven aan een blad hangen, en steekt ze een feromoonklier uit. Dit ziet er uit als een oranje pluim die ze uitsteekt. Door deze pluim verspreidt ze geuren, zogenaamde feromonen. Feromonen zijn geuren die gebruikt worden als communicatiemiddel. Ze kunnen dus van alles aangeven, en worden niet alleen voor de voortplanting gebruikt. Met deze feromonen geeft het Yponomeuta- vrouwtje aan dat ze wilt paren. Hier komen een aantal mannetjes op af. Dit hoeven niet persé de mannen van haar soort te zijn, want de geur die het vrouwtje uitstoot is erg algemeen. Als er een mannetje bij het vrouwtje komt, stoot hij ook geuren af. Dit zijn wel erg soortspecifieke geuren. Nu bepaalt het vrouwtje of ze met het mannetje wilt paren. Als ze besluit met het mannetje te paren volgt er een paardans en de paring, die bij stippelmotten gemiddeld zo'n 12 uur duurt. De keuze van een vrouwtje Je hebt net kunnen lezen dat het het vrouwtje is die de keuze voor een mannetje maakt. Maar waar beaseert dit vrouwtje deze keuze op? Hoe komt het dat het ene mannetje anders ruikt dan het andere? Er is één theorie die zegt dat het mannetje als rups stoffen van zijn waardplant opneemt. Later stoot hij deze geuren dan weer uit, waardoor het vrouwtje kan ruiken op welke plant het mannetje als rups gezeten heeft. Omdat de motten per soort maar één of twee waardplanten hebben, die voor elke soort anders zijn kan het vrouwtje aan een mannetje ruiken welke soort het is. Dit heeft wel grote conseqquenties voor de motten. Namelijk als er een soort twee waardplanten heeft en de populaties van de verschillende waardplanten mengen weinig, dan zullen het twee verschillende soorten worden. Want als een mannetje van een waartdplant dan bij een vrouwtje van een andere waardplant komt, zal zij hem minder graag willen dan een mannetje van haar eigen waardplant. Dan zullen de twee populaties uiteindelijk zo gaan verschillen dat het twee verschillende soorten worden. Vragen 1) Hebben mensen ook feromonen? Zo ja, geef dan aan waarom je dat denkt. Zo nee, geef dan ook aan waarom je denkt van niet. 2) Waarom is het logisch dat het vrouwtje en niet het mannetje bij de meeste soorten dieren bepaalt of ze wilt paren? 3) Geef nog 3 voorbeelden van het nut van geur in de natuur. 4) Zal geur een belangrijkere of minder belangrijke rol spelen onder water? Waarom denk je dat? Practicum Stel je wilt controleren of de feromonen bij Yponomeuta padellus (een soort stippelmot) echt een belangrijke rol spelen bij het paringsproces. En je wilt ook weten of de geur van het mannetje inderdaad veel specifieker is. Je hebt voor je staan: 4 potjes met feromonen - de feromonen van het mannetje van Y. padellus - de feromonen van het vrouwtje van Y. padellus - de feromonen van het mannetje van een andere stippelmot namelijk Y. cagnagellus - de feromonen van het vrouwtje van Y. cagnagellus 10 individuen van elk geslacht en van elke soort (Y. padellus en Y. cagnagellus) Een glazen aquarium zonder water Genoeg lego om elke opstelling te bouwen die nodig is Wat zou je doen om dit te testen? Docentenhandleiding