De nieren: Het nieuwe wapen tegen een verhoogde bloeddruk Door Reinier Boon Download deze tekst als Word-file De vragen Docentenhandleiding   Inleiding Dat de nieren zorgen voor de regulatie van de waterhuishouding is bekend. Ook zorgen zij voor de afvoer van afvalstoffen uit ons bloed. Daarnaast scheiden ze ook nog hormonen uit. Sommige van deze hormonen zijn betrokken bij de regulatie van het volume van het bloed. Deze hormonen zijn dus in staat de bloeddruk te reguleren. Een te hoge bloeddruk is slecht voor het lichaam. Het hart kan stoppen met kloppen (hartfalen) met alle gevolgen van dien. De oorzaken van de verhoogde bloeddruk zijn legio. Stress is tegenwoordig de voornaamste oorzaak. Hoe kunnen de nieren nu zorgen voor een lagere bloeddruk ? En waarop zou een (theoretisch) medicijn tegen verhoogde bloeddruk dan werken ?   Allereerst zullen we kijken naar hoe het lichaam in een normale situatie de bloeddruk regelt. Bloeddruk en bloedvolume zijn nauw verwante begrippen. In dit stuk gaan we ervan uit dat wanneer het bloedvolume stijgt, de bloeddruk stijgt. En omgekeerd. Als je water drinkt komt dit in het bloed terecht en stijgt het bloedvolume en dus de bloeddruk. Dit wordt op drie manieren waargenomen: In de hypothalamus in de hersenen, in het begin van de aorta en in de nieren. Bij een verlaagde bloeddruk scheidt de hypothalamus dan vasopressine (ADH) uit. De nieren scheiden dan renine uit. En bij verhoogde bloeddruk scheiden de aortacellen ANP uit. Deze drie stoffen zorgen er samen voor dat er bij verhoogde bloeddruk meer water door de nieren uitgescheiden wordt en dat er bij lage bloeddruk minder water wordt uitgescheiden. In deze tekst zullen we het effect van renine bekijken. Renine wordt dus uitgescheiden door de nieren als de bloeddruk verlaagd is. Renine zorgt ervoor dat de lever angiotensine 1 maakt. Dit eiwit circuleert dan in het bloed en wordt omgezet door angiotensine converting enzyme (ACE) in angiotensine 2. Dit zorgt ervoor dat de bijnier aldosteron gaat uitscheiden. Dit hormoon zorgt er op zijn beurt weer voor dat er in de verzamelbuisjes van niereenheden meer water wordt geresorbeerd. Zie figuur 1. Fig. 1 Het renine-angiotensine systeem Dus we hebben nu gezien dat renine er (indirect) bij een lage bloeddruk voor zorgt dat er minder water wordt uitgescheiden door de nieren. Maar wat heeft dit nu te maken met de situatie van een verhoogde bloeddruk ? Als we nu dit systeem kunnen tegenwerken of blokkeren, kan dat misschien leiden tot meer waterverlies via de nieren bij verhoogde bloeddruk. Dit zou dan leiden tot het afnemen van de bloeddruk. Een bekend medicijn dat nu al gebruikt wordt tegen een verhoogde bloeddruk is de ACE-remmer. Dit medicijn zorgt er voor dat angiotensine 1 niet omgezet wordt in angiotensine 2, zodat er geen aldosteron gesynthetiseerd wordt (fig. 1). Hierdoor wordt er in de verzamelbuisjes minder water terug geresorbeerd. Dit zorgt er dan weer voor dat er meer water wordt uitgescheiden en de bloeddruk afneemt.   Het is dus duidelijk dat de nieren gebruikt kunnen worden als wapen tegen een verhoogde bloeddruk. De ACE remmer is een voorbeeld van de huidige medicijnen die via de nieren zorgen voor een verlaging van de bloeddruk. Ook de meer algemene naam de "plaspil" staat voor medcijnen die via de nieren werken. Je kunt zien dat er al een aantal medicijnen via de nieren werkt. Maar er is al onderzoek gaande naar nog meer medicijen die via de nieren werken, al dan niet om een verhoogde bloeddruk te voorkomen.   De vragen terug naar het begin Vraag 1. Hoe kunnen de nieren bloeddrukverlagend werken ? Vraag 2. Waarom is een verhoogde bloeddruk gevaarlijk ? Vraag 3. Op welke manier zou een ander medicijn dan een ACE-remmer kunnen werken op het renine-angiotensine systeem ?                 Docentenhandleiding bij de tekst "De nieren: Het nieuwe wapen tegen een verhoogde bloeddruk" terug naar het begin   Laat de leerlingen de tekst zelfstandig lezen en laat de vragen individueel beantwoorden.   Vraag 1. Hoe kunnen de nieren bloeddrukverlagend werken ? Antwoord: Ze kunnen (extra) water uitscheiden, waardoor het bloedvolume afneemt en dus de bloeddruk afneemt.   Vraag 2. Waarom is een verhoogde bloeddruk gevaarlijk ? Antwoord: Het kan hartfalen veroorzaken   Vraag 3. Op welke manier zou een ander medicijn dan een ACE-remmer kunnen werken op het renine-angiotensine systeem ? Antwoord: Alles dat volgens figuur 1 zorgt voor een verminderde afscheiding van aldosteron. Bijv. voorkomen van vrijmaken van angiotensine 1 door renine. Of blokkeren van angiotensine 2 receptoren op bijniercellen.