Getekend voor het leven? Op deze pagina's kan je lezen wat er gebeurt tijdens het sluiten van een wond: litteken vorming en bloedstolling. Inleiding De huid Wat gebeurt er als je in je vinger snijdt? Blijft een litteken voor altijd zichtbaar? Vragen 1 Opdracht Bloedstolling Vragen 2     Inleiding Je kent het wel, je snijdt je lelijk in de vingers en het gaat bloeden. Als de wond niet al te diep is, is een pleister voldoende om het bloeden te stelpen. Maar hoe kan het, dat het bloeden ophoudt en er een korstje ontstaat? En hoe verdwijnt dit korstje weer? En hoe is het mogelijk dat sommige littekens verdwijnen, terwijl andere zichtbaar blijven? In deze tekst zal dit worden besproken aan de hand van het model van de opbouw van de huid (zie ook docenten handleiding) en het systeem van bloedstolling.   Om de bovenstaande vragen te beantwoorden, moeten we eerst weten hoe de huid in elkaar zit.   terug naar boven    De Huid De huid bestaat uit twee lagen: de opperhuid en de lederhuid. De opperhuid bestaat uit verhoornd meerlagig epitheel. De cellen van dit epitheel worden keratinocyten genoemd, omdat in deze cellen keratine (hoornstof) wordt gevormd. De keratinocyten worden gevormd aan het begin van de opperhuid. Na verschillende delingen bewegen ze naar boven en vervangen zo de versleten cellen aan de oppervlakte. De cellen aan de bovenste laag van de opperhuid zijn verhoornd. Dit betekent dat het oude cellen zijn die geen celkern en organellen meer bevatten. Uiteindelijk sterven ze af en schilveren ze af van het oppervlak van de huid. Uit de opperhuid groeien de haren, nagels, zweetklieren, en talgklieren.   De lederhuid bestaat voornamelijk uit bindweefsel. Hierin liggen de bloedvaten en afweercellen. Bindweefsel is opgebouwd uit collageenvezels en elastine. Collageenvezels zorgen voor de stevigheid van de huid, terwijl elastine ervoor zorgt dat de huid soepel blijft. Onder de lederhuid bevindt zich onderhuids vetweefsel.   terug naar boven   Wat gebeurt er nu als je in je vinger snijdt? Het eerste wat je ziet is dat het gaat bloeden. Dit komt doordat je een bloedvat hebt beschadigd. Daarna (als het niet een al te grote snee is) gaat het bloed langzaam stollen en vormt zich een korstje. Wat er allereerst in de huid gebeurt na een verwonding, is het voorkomen van meer bloedverlies. Tijdens deze stap (hemostasis) wordt er een korstje gevormd. Hierna wordt de wond schoongemaakt (ontsteking) door zogenaamde ontstekingscellen (neutrofielen en macrofagen). De volgende stap is de vorming van granulatieweefsel; wat een soort reparatie weefsel is. Tijdens deze stap worden er ook nieuwe bloedvaten aangelegd. De laatste stap is de vervanging van het granulatieweefsel.   Hiervoor in de plaats komt een weefsel dat voornamelijk bestaat uit collageenweefsels. Dit zorgt ervoor dat het weefsel op de plaats van de wond minder elastisch is. Hierdoor zie (en soms voel je het ook) je een litteken. Hoe groter dus de wond was, hoe stugger de nieuwe huid zal zijn. Bij een erg grote wond zal het litteken duidelijker zichtbaar zijn.   terug naar boven    Blijft een litteken voor altijd zichtbaar? Kleine wondjes zullen snel vervagen, maar littekens die achterblijven na grote wonden hebben behandeling nodig. De dermatoloog (huidarts) kan het litteken op verschillende manieren behandelen: door druktherapie, siliconenpleisters, bestraling of lasertherapie. Hoe de verschillende therapieën werken is erg ingewikkeld. Er zijn namelijk veel factoren zoals hormonen bij betrokken, wat de zaak complex maakt. Enkele behandelingen worden zelfs door de artsen nog niet helemaal begrepen. terug naar boven   Vragen 1:   Waar bestaat bindweefsel uit? Welke cellen zorgen voor het schoonmaken van de wond? Als je een wondje hebt gehad, hou je dan altijd een litteken over?     Opdracht: Teken de opbouw van de huid, zoals jij denkt dat deze er uit zal zien. Het hoeft niet heel gedetailleerd, maar het mag schematisch.   terug naar boven   Bloedstolling Tijdens het vormen van het korstje stolt je bloed. Hoe kan dit? Je bloed is opgebouwd uit drie verschillende elementen: rode bloedcellen (erytrocyten), witte bloedcellen (leukocyten) en bloedplaatjes (trombocyten). Rode bloedcellen bevatten hemoglobine, een stofje wat zuurstof kan binden. Deze cellen zorgen voor het vervoer van zuurstof door het bloed. Witte bloedcellen spelen een rol bij de bestrijding van infecties. Ze vallen binnengedrongen bacteriën aan en bestrijden ze. Dit doen ze door de bacterie in te sluiten (dit wordt fagocytose genoemd). Sommige witte bloedcellen ruimen de resten van dode cellen op. Er zijn ook witte bloedcellen die antistoffen tegen ziekteverwekkers produceren. Deze cellen heten de lymfocyten.     terug naar boven Bloedplaatjes zijn betrokken bij de bloedstolling. Als het bloedvat beschadigd is, blijven bloedplaatjes aan de wand plakken. De bloedplaatjes klonteren samen en gaan kapot. Hierdoor komen er stoffen vrij uit de bloedplaatjes. Deze chemische stoffen zorgen ervoor dat er stollingsfactoren omgezet worden in fibrinogeen. Dit wordt uiteindelijk omgezet in fibrine. Fibrine is een eiwit wat een netwerk van draden vormt, waartussen bloedcellen blijven hangen. Dit vormt een bloedstolsel. Er blijven bloedplaatjes hechten en kapot gaan totdat de wond geheel is afgesloten. Hierna trekken de fibrinedraden de randen van de wond dichter bij elkaar. Het bloedserum (bloed zonder fibrinogeen) wordt eruit geperst en de wond droogt in tot een korstje.   Als er ergens in dit proces iets niet goed gaat, kan dit ernstige gevolgen hebben. Bijvoorbeeld te veel stolling kan ervoor zorgen dat een bloedvat afgesloten wordt. Dit kan een hartaanval of een beroerte tot gevolg hebben. Te weinig stolling daarentegen kan ervoor zorgen dat er veel bloedverlies optreedt bij kleine wonden. Hemofilie is een ziekte waarbij er te weinig stolling plaats vindt. Dit komt doordat er een stollingsfactor in het bloed mist. Als iemand met deze ziekte een klein wondje heeft, kan dit al snel tot gevolg hebben dat er te veel bloedverlies optreedt.   terug naar boven   Vragen 2:   Waaruit is het bloed opgebouwd? Waarom is het nodig dat de randen van de wond dichter bij elkaar worden getrokken?   terug naar boven