Het modernisme in Barcelona
- Inleiding
- Het Modernisme
- Kenmerken van het Modernisme
- De belangrijkste vertegenwoordigers van het Modernisme in Barcelona
- Bibliografie
- Docentenhandleiding
Barcelona staat wel bekend als de stad van het Modernisme. Het is een prachtige stad dat bruist van leven en dat heden ten-dage nog veel jonge artiesten, architecten en designers herbergt. Velen komen van alle delen uit de wereld om in Barcelona een studie Architectuur of Design te volgen.
Het Modernisme was een culturele beweging van de late 19e eeuw en begin 20e eeuw die vernieuwend was in zowel literatuur, theater, architectuur als design. De modernistische stroming betekende een radicale breuk met het verleden. Deze beweging heeft in verschillende landen een andere benaming gehad. In Catalonië heet de stroming Modernisme, in de rest van Spanje Modernismo, in Frankrijk en België Art Nouveau en in Duitsland Jugendstil. In Nederland is deze stroming ook onder de naam Jugendstil bekend.
Al deze stijlen hebben zich tegelijkertijd voorgedaan maar zijn niet identiek. Afhankelijk van het land zijn zeer verschillende tendenzen te onderscheiden en de Catalaanse is zeer afwijkend. Het Catalaanse Modernisme heeft ook verhoudingsgewijs het langst geduurd en bereikte zijn grootste bloei tussen 1888 en 1906.
Barcelona werd in deze periode een van de belangrijkste centra voor deze nieuwe stroming in de kunst en de architectuur. Vertegenwoordigers van het Modernisme ontmoetten elkaar in het café "Els Quatre Gats" (Catalaans voor: de vier katten). Er werden tentoonstellingen en concerten gehouden het café dat tevens dienst deed als poppentheater. Het café werk dus druk bezocht door grote beroemdheden waaronder Gaudí en Pablo Picasso.
Kenmerkend voor het Modernisme zijn de krullende lijnen, de gestilleerde plantenmotieven en diervormen. Deze kan men eveneens aantreffen in het werk van schilders en illustratoren uit die tijd. Hoewel decoratie het hoofddoel was, liet de stroming niet na het belang van nieuwe bouwmaterialen te erkennen die een steeds grotere rol gingen spelen in de Architectuur. In het Parque Guell zijn voor de vele mozaïken ontworpen door Gaudí gewone kopjes en schotels etc. gebruikt en dat is ook te zien.
Ook werd veelvuldig geëxperimenteerd met ijzerdraad. De Fundació Tapiés in Barcelona heeft bijvoorbeeld een hele constructie van in elkaar gewrongen ijzerdraad op het dak (zie onder). Maar niet alleen werd geëxperimenteerd uit esthetisch oogpunt. Men wilde ook nieuwe of goedkopere bouwmaterialen uitvinden.
Fundació Tapiés
In de VS (School van Chicago) borduurde men voort op het gebruik van ijzer door dit materiaal in te zetten in de raamconstructie van bouwwerken. Zo bracht men een reeks van gebouwen voort met een ijzeren raamwerk waaruit naderhand het Amerikaanse fenomeen van de wolkenkrabber is ontstaan.
De belangrijkste vertegenwoordigers van het Modernisme in Barcelona
- Antoni Gaudí i Cornet
Gaudí werd geboren in 1852 in Reus (Catalonië) in een familie van kopersmeden. Hij ging naar Barcelona om daar architectuur te studeren. In 1882 studeerde hij af. het grootste deel van Gaudí's werken zijn gebouwd in Barcelona. Het bekendste werk van Gaudí is de Sagrada Familia.
Orspronkelijk was dit een neo-gothisch project van de architect Francesc de Paula del Villar. Gaudí werd gevraagd om het project te continueren in 1891 en heeft het bestaande project gewoon vervangen door een veel ambitieuzer project; de Sagrada Familia (de Heilige Familie)
Deze kerk is nog steeds in aanbouw. Het geld voor de bouw is grotendeels afkomstig van giften. Het ziet ernaar uit dat de Sagrada Familia over zo'n 50 jaar pas helemaal afgebouwd is. De kerk bekijkend zijn er verschillende stijlen zichtbaar; Een in een vroegere periode afgeronde stijl met veel druipsteengrot-achtige effecten (typisch Gaudí's stijl) en een recenter gebouwd deel met veel moderne strakke lijnen. In de Sagrada Familia zijn een aantal invloeden te herkennen: Het heeft Gothische en Barokke elementen (veel versieringen) maar ook heeft Gaudí gebruik gemaakt van Moorse (Islamitische elementen) zoals de mozaïken. Helaas heeft Gaudí de kerk niet zelf af kunnen bouwen. In 1926 is hij gestorven.
De Pedrera. Dit bouwwerk van Gaudí is zeer bekend. Ook van binnen is het gebouw echter zeer interessant omdat het alle elementen bevat van een uiterst moderne woning van toen. Zo heeft het stromend water, een badkamer met WC, electrische verlichting etc. Heden ten dage doet het gebouw dienst als museum.
Casa Batlló. Kenmerkend zijn de balconnetjes (als een gemaskerd bal) de aparte vormen, overdadige kleuren en mozaïken.
Casa Batlló.
- naar boven -
- Lluis Doménech i Montaner
Doménech i Montaner studeerde architectuur in Barcelona en Madrid. Van deze belangrijke architect zijn werken als het "Palacio de la Música " in Barcelona. (Het muziekpaleis) Dit paleis dateert uit 1908 en levert een belangrijke bijdrage aan de modernistische stijl. Het gebouw, dat rijk is aan versieringen, is alleen al interessant om de enorme hoeveelheid aan materialen die is gebruikt voor de constructie. Glas, aardewerk, ijzer etc.
- naar boven -
Deze architect studeerde ook in Barcelona (1883). Het "Amatller" huis (onder), waarin veel Vlaamse elementen zijn terug te vinden (zie het trapgeveltje) en "La casa de les Punxes" (het huis met de punten) zijn onder andere door hem ontworpen. (zie onder)
Werken van deze belangrijke modernistische architecten zijn over de hele stad verspreid. Een groot deel is te bezichtigen. Een aantal bouwwerken zoals het "Hospital San Pau" (ziekenhuis San Pau) van Doménech i Montaner hebben nog steeds dezelfde functie als waarvoor ze destijds ontworpen zijn.
- naar boven -
Mitchell Beazley Publishers, ed. Great Architecture of the World, Londen
P.E. Russell, ed. Spain, a companion to Spanish Studies (New York, 1973)
1. Waaraan herken je het Modernisme. Noem enkele typische kenmerken
2. In Nederland wordt het Modernisme vaak aangeduid met de naam Jugendstil.
Zou je bouwwerken weten in je omgeving of belangrijke gebouwen die je kent die Jugendstilkenmerken hebben?