|
Deze tekst is bedoeld voor leerlingen van de bovenbouw
(een verhoogd cholesterolgehalte)
Door Vyjantie Soekhoe
Hart- en vaatziekten zijn in de meeste westerse landen doodsoorzaak nummer 1. Beide aandoeningen worden in de meeste gevallen veroorzaakt door de afsluiting van een bloedvat als gevolg van aderverkalking of trombose. Aderverkalking kan op verschillende manieren ontstaan. In deze tekst wordt de belangrijkste oorzaak (hypercholesterolemie) nader besproken.
De vetachtige cholesterol functioneert in ons lichaam als bouwsteen voor lichaamscellen en hormonen en wordt via ons bloed naar alle delen van het lichaam vervoerd. Vijfentachtig procent van al de benodigde cholesterol wordt aangemaakt in de lever en de rest komt via voeding ons lichaam binnen. Bij gezonde mensen maakt de lever voldoende cholesterol zodat het lichaam goed kan functioneren. Wanneer het bloed veel overtollige cholesterol bevat bestaat er een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Men spreekt van hypercholesterolemie wanneer een verhoogd cholesterolgehalte in het bloed wordt geconstateerd.
Cholesterol kan niet oplossen in bloed. Om transport van cholesterol door het bloed mogelijk te maken wordt cholesterol aan LDL- en HDL-eiwitten gekoppeld. De LDL-eiwitten vervoeren cholesterol vanuit de lever naar alle delen van het lichaam en worden voor het gemak LDL-cholesterol genoemd. HDL-eiwitten (HDL-cholesterol) vervoeren het teveel aan cholesterol terug naar de lever. De teruggevoerde cholesterol wordt dan naar de darmen gebracht, waar het via de ontlasting het lichaam verlaat. Bij een heel hoge cholesterolgehalte zijn de HDL-eiwitten niet in staat al de overbodige cholesterol af te voeren.
Figuur 1 Aderverkalking
Gezonde slagaders hebben een gladde wand. Bij beschadiging van deze wanden kan de door de LDL-eiwitten aangevoerde cholesterol gemakkelijk blijven plakken. Op lange termijn kunnen er twee situaties optreden:
Zowel een hartinfarct als een herseninfarct kan een dodelijke afloop hebben. Hoe groter het afgestorven gebied, hoe groter de kans op een fatale afloop. 
Figuur 3
afgestorven gebied vernauwde slagader
Hypercholesterolemie kan worden veroorzaakt door:
De oorzaken van een verhoogd cholesterolgehalte zouden in principe in 2 grote groepen verdeeld kunnen worden n.l.: Groep A: Hypercholesterolemie veroorzaakt door de patiënt zelf (punten 1, 2 en 3)
Groep A Hypercholesterolemie veroorzaakt door de patiënt Verzadigd vet wordt door de lever omgezet in cholesterol. Bij inname van veel verzadigd vet maakt de lever meer cholesterol dan het lichaam normaal nodig heeft. Hierdoor treedt hypercholesterolemie op. Door consumptie van cholesterolrijke voedingsmiddelen kan er ook een verhoogd cholesterolgehalte in het bloed optreden, maar veel minder dan bij verzadigd vet het geval is. Hypercholesterolemie door overgewicht wordt veroorzaakt doordat bepaalde lichaamsprocessen veranderen. Mensen die onder groep A vallen kunnen hun leef- en eetgewoonten gemakkelijk veranderen om zo een verhoogd cholesterolgehalte te voorkomen. Gezond eten in combinatie met sporten doet wonderen. Om te weten hoe men gezond kan eten kan men De Richtlijnen Goede Voeding raadplegen (verkrijgbaar bij de huisarts). Enkele voorbeelden zijn:
Groep B Hypercholesterolemie veroorzaakt door het lichaam Mensen die onder groep B vallen kunnen hun eet- en leefgewoonten wel aanpassen, maar dat zal niet zoveel effect hebben op de verlaging van het cholesterolgehalte in het bloed. Bij Familiare Hypercholesterolemie (FH) bijvoorbeeld hebben de patiënten een genetische afwijking, waardoor er veel meer LDL- dan HDL-cholesterol aanwezig is. Het maakt dus niet uit hoe weinig cholesterol je via je voedsel naar binnen krijgt, de cholesterol wordt gewoon niet afgevoerd. De lever zorgt immers voor het grootste deel van het cholesterolgehalte in ons bloed. De enige oplossing voor deze patiënten is het slikken van cholesterolverlagende middelen, willen ze op zeer jonge leeftijd geen hart- en vaatziekten oplopen.  Innemen cholesterolverlagende middelen
Het cholesterolgehalte wordt gemeten met een bloedonderzoek. Het is gebruikelijk twee tot drie bloedonderzoekingen te doen, omdat het cholesterolgehalte van nature sterk kan schommelen. Bij elk van deze onderzoekingen wordt op een ander factor gelet en tussen elk onderzoek dient een tijd van minimaal een week te zitten. Bij het eerste onderzoek wordt de totale cholesterolwaarde in het bloed gemeten. Het cholesterolgehalte wordt uitgedrukt in millimol per liter bloed. Voor de uitslag worden de normen van tabel 1 gehanteerd. Bij een tweede en eventueel derde onderzoek wordt het HDL- en triglyceridegehalte bepaald (triglyceride is een bepaald soort vet). Hoe lager het HDL-gehalte, hoe groter de kans op hypercholesterolemie. Een HDL-gehalte tussen 0,9 en 2,0 mmol/liter en een triglyceride-gehalte lager dan 2,2 wordt als goed beschouwd. In normale omstandigheden worden de tweede en derde onderzoeken alleen gedaan als het cholesterolgehalte in het eerste onderzoek 6,5 of hoger is. Een apart geval vormt de situatie bij familiaire hypercholesterolemie. Hierbij kan het cholesterolgehalte lager dan 6,5 zijn en er toch een gevaar voor hart- en vaatziekten bestaan. Het probleem bij FH-patiënten is dat het HDL-gehalte veel lager dan 0,9 is. Als er reden bestaat te geloven dat er sprake is van familiaire hypercholesterolemie is het erg belangrijk dit aan de huisarts te vermelden. Eventueel aandringen op een tweede onderzoek is ten zeerste aangeraden.
Over het algemeen wordt geadviseerd gezond te eten, aan sport te doen en eventueel cholesterolverlagende middelen te gebruiken. Alleen zo kunnen we hypercholesterolemie de baas zijn. Hart- en vaatziekten zijn immers doodsoorzaak nummer 1 in welvaart landen. Goede voeding en sporten zijn daarbij ook belangrijk bij het voorkomen van tal van andere ziekten.
Bron: www.hartstichting.nl
Bovenstaande tekst is bedoeld voor leerlingen van de bovenbouw. De leerlingen moeten weten wat eiwitten zijn en moeten kunnen begrijpen hoe eiwitten de cholesterolmoleculen kunnen vervoeren. Ze moeten ook weten wat cholesterol is. De begrippen hydrofiel en hydrofoob worden bekend verondersteld bij het bespreken van vraag 2.
Vragen en antwoorden voor een volgende keer Leg de functie uit van LDL- en HDL-eiwitten? LDL-eiwitten vervoeren cholesterol van de lever naar de rest van het lichaam en HDL-eiwitten vervoeren de overtollige cholesterol terug naar de lever. In welke twee grote groepen kun je de oorzaken van hypercholesterolemie verdelen? De twee grote groepen zijn:
|
