Wie is hier aspecifiek???
Aspecifieke afweer:
De huid
Het immuunsysteem is onze bescherming tegen indringers van buitenaf, zoals bacteriën, schimmels en virussen. Ook kunnen lichaamseigen cellen muteren (het menselijke DNA verandert van volgorde door omstandigheden) en kunnen een tumor worden, maar in de meeste gevallen wordt dat netjes opgeruimd door het immuunsysteem. De T- en B-lymfocyten en macrofagen spelen hierin ook een rol.
Het immuunsysteem wordt gewoonlijk in tweeën opgedeeld. De eerste is de aspecifieke afweer en de tweede is de specifieke afweer.
Hier zal uitvoerig de aspecifieke afweer behandeld worden, omdat daar vaak niet diep op in gegaan wordt, terwijl het zeer belangrijk is. Aspecifiek wil alleen maar zeggen dat het alles doodt en niet specifiek één bacterie soort zoals het geval is bij specifieke afweer.
De huid
Een belangrijke barrière tegen bacteriën, en tevens het grootste orgaan van onze lichaam, is de huid. De kracht van deze barrière komt in eerste instantie door zijn ondoordringbare vermogen (zie figuur 1) voor vele micro-organismen. Bacteriën hebben een bepaalde conditie nodig om te overleven en de huid zorgt ervoor dat daar niet aan wordt voldaan.
De talgklieren van de huid maken talg dat zorgt voor een verlaging van de pH op de huidoppervlak en dat maakt het de bacteriën extra moeilijk om binnen te dringen. Naast pH is de droogte van de huid ook van belang bij het afweren van bacteriën. Bacteriën leven namelijk over het algemeen in een vochtige omgeving. Als laatste wordt het door het schilferen van de huid extra lastig gemaakt voor deze micro-organismen om te hechten.
Dan hebben we ook de organen waar het wel vochtig is zoals de ogen, longen en maagdarm kanaal. Als oplossing scheiden deze organen toxische producten uit tegen de bacteriën in het traanvocht of mucus (slijmlaag die de binnenkant van het maagdarm kanaal bekleedt). Voorbeelden van toxische producten zijn lysozym (maakt de celwand kapot), lactoferrine (bacteriën hebben ijzer nodig voor hun groei en lactoferrine bindt ijzer) en ze scheiden antibacteriële peptiden uit die in de membraan van de micro-organismen een porie (een kanaal) vormen waardoor de bacteriën dood gaan.
Figuur
1 De huid
Nadat de bacteriën, via de mond of neus, het lichaam binnen zijn gekomen en in het maagdarm kanaal terechtkomen, dan komen ze mucus, trilharen, IgA en de peristaltische beweging van de darmen tegen als afweer.
De micro-organismen die binnen zijn gekomen door de mond of neus komen eerst terecht in een mucuslaag of slijmlaag. Daarin komen ze vast te zitten waardoor de peristaltische bewegingen van de trilharen (die de binnenwand bekleden) de micro-organismen verwijderen.
In de slijm zit een antistof, dat gemaakt wordt door B-cellen, en heet IgA. Het kan aan bacteriën binden. IgA is wel soort specifiek, maar niet zo specifiek als de andere soorten antistoffen. Deze antistof komt dan ook alleen voor in mucus(=slijm) (Figuur 2). De mucus bestaat uit o.a. allemaal lange suikerketens. Door deze ketens wordt water vastgehouden en zo ontstaat een slijmerig geheel. Je kan je wel voorstellen dat alleen de bacteriën die mobiel zijn, door flagellen, door het slijmerig geheel kunnen zwemmen om tot de wanden te komen. Vanuit daar kunnen ze het lichaam binnen dringen. Deze organismen willen binnendringen, omdat daar een overvloed aan nutriënten zijn en goede leefomstandigheden. Maar dat bewegen wordt extra moeilijk gemaakt door de mucus waardoor de trilharen meer tijd hebben om de bacteriën te verwijderen.
IgA kan aan twee bacteriën binden en aan een ander gedeelte aan mucus. Daardoor ontstaan klonten van mucus en bacteriën, die de trilharen ook weer kunnen afvoeren.
Figuur 2
Als de bacteriën toch in de bloedbaan terecht komen dan is daar een MAC cascade (Membrane Attack Complex) van verschillende eiwitten van het complement systeem. Hoe dat precies gaat is niet belangrijk. Het gaat er om dat er een porie (of kanaal) wordt gevormd in de membraan van de bacterie. Dan zwelt de cel door een osmotisch drukverschil, en de cel knapt. Ook worden er andere stoffen geproduceerd die de bacterie coaten. Dat coaten zorgt ervoor dat de cel makkelijker gefagocyteerd kan worden.
De cellen die bij de aspecifieke afweer horen, zijn ook belangrijk bij de specifieke afweer. Dat zijn de neutrofiele granulocyten, eosinefiele granulocyten, basofiele granulocyten (andere namen zijn: de leukocyten óf witte bloedcellen) en macrofagen. De basofiele granulocyten spelen waarschijnlijk een rol in de allergische reacties en de eosine granulocyten bij worminfecties. De macrofagen en de neutrofiele granulocyten zijn waarschijnlijk de belangrijkste cellen van het immuunsysteem als het gaat om het opruimen van indringers. Ze worden geleid naar de plaats des onheil door allerlei cytokinen. De plaats van infectie kan zowel in het bloed zijn als in de weefsels. Daar maken ze zelf ook een heleboel cytokinen. Naast dat ze de bacteriën kunnen fagocyteren, activeren zij ook de B-lymfocyten en T-lymfocyten door de cytokinen en allerlei receptoren die op de membraan zitten. Deze lymfocyten zijn heel belangrijk voor de specifieke afweer.
Al met al is de aspecifieke afweer ook heel belangrijk om ons gezond te houden. Het zorgt voor een barrière die goed werkt zonder heel soortspecifiek te zijn. Omdat het niet specifiek is kan het een heel scala aan verschillende micro-organismen doden. Om het eenvoudig te zeggen, het zorgt ervoor dat we in de bus kunnen zitten zonder meteen ziek te worden. De specifieke afweer is weer heel belangrijk bij die organismen die toch weten binnen te komen en een infectie veroorzaken. Die infectie wordt dan door de specifieke afweer opgeruimd. De specifieke en aspecifieke afweer zijn allebei heel efficient om ons weer gezond te maken en te houden
Deze tekst is gemaakt door Alice Haddock